Aanvullingen en correcties over kerkkunst in de gemeente Breda worden zeer gewaardeerd. U kunt uw informatie zenden naar het emailadres als vermeld op de pagina INFO / CONTACT
Laatste update van deze pagina 5-4-2026
De Sacramentskerk dateert van het jaar 1926. Het gebouw is tot 2000 in gebruik geweest als kerk. Daarna kocht Stichting SKB de kerk over en de naam veranderde in Podium Zandberg 58. Het gebouw werd toen een repetitie- en concertruimte voor diverse koren. Daarnaast is het gebouw een multifunctioneel centrum voor uiteenlopende activiteiten en groepen. Zo vinden er theatervoorstellingen plaats, beurzen, congressen en netwerkbijeenkomsten. De kerk is ook te huur voor bruiloften en uitvaarten.
Het kerkgebouw heeft een monument status. Het gebouw heeft, uniek in die tijd, het eerste dragende betonnen plafond waardoor er geen kolommen zijn en er vrij uitzicht is.
Op internet zijn onder andere de volgende websites te vinden met informatie over de Sacramentskerk:
– https://sacramentskerkbreda.nl/
– https://zandberg58.nl/
– https://www.explorebreda.com/nl/locaties/sacramentskerk
– https://www.brabantorgel.nl/breda-sacramentskerk/
– https://erfgoed.breda.nl/erfgoed/archief/sacramentskerk
– https://reliwiki.nl/index.php/Breda,_Zandberglaan_58_-_Sacramentskerk
Op deze pagina vindt u alle kunstvoorwerpen van de Sacramentskerk aan de Zandberglaan 58.
Omschrijving: muurschildering met Bijbelse voorstelling
Kunstenaar: Michael Jepkes – RKD
Afm.: ca. 5 x 10 meter
Jaar: 1993
Het verhaal:
Na de verbouwing van de Sacramentskerk in 1993 is een scheidingswand aangebracht tussen de kerk en de apsis. Deze wand is beschilderd door de kunstenaar Michael Jepkes.
De afbeelding toont de aarde, de hemel en het heelal. Links bovenin de wand is een rond glas-in-lood venster aangebracht dat de zon symboliseert.
De muur met de schildering verdeelt de kerk in twee delen. Achter de muur bevindt zich de absis, het gedeelte waar oorspronkelijk het altaar stond. De ruimte achter de muur wordt nu kapel genoemd, ofwel kleine zaal.
Omschrijving: beeld van Christus kruis
Kunstenaar: Leen Douwes – RKD
Hoogte: ca. 2,5 meter
Tekstopdruk: zie foto
Materiaal: hout
Het verhaal:
Bijbelse voorstelling met in het midden het kruisbeeld van Jezus. Links en rechts van hem de kruisen van respectievelijk Gestas en Dimas.
Dismas of Dimas was volgens de christelijke traditie een misdadiger die naast het kruis van Jezus Christus aan het kruis hing. Volgens het Evangelie volgens Lucas zei Jezus tegen hem dat zij elkaar dezelfde dag nog zouden zien in het paradijs. Hierdoor kwam hij bekend te staan als de “goede dief”. Lucas noemt zijn naam niet, maar deze werd voor het eerst genoemd in het apocriefe Evangelie van Nikodemus (4e eeuw). Hij is nooit heilig verklaard door de Rooms-Katholieke Kerk, maar wordt vereerd als een heilige door lokale tradities als Sint Dismas (soms gespeld “Dysmas” of in het Spaans “Dimas”). Dismas is de beschermheilige voor begrafenisondernemers, dieven en terdoodveroordeelden. Dismas werd vroeger gebruikt om zondigen te bekeren. In de iconografie wordt hij meestal afgebeeld met Jezus en de andere misdadiger, maar soms wordt hij ook alleen afgebeeld. Hij hangt rechts van Jezus, Gestas links. Hij is enkel gekleed in een lendendoek en met touw aan het kruis gebonden. Soms hangt boven zijn hoofd een bordje met daarop Dismas Latro, “Dismas Boef”. Onder het kruis zit een slang (de duivel). Ook heeft hij een spreukband met daarop: Hodie mecum eris in paradiso, “Vandaag zult gij met mij in het paradijs zijn”.
De andere misdadiger (links), die geen berouw toonde, heette Gestas. In de versie van het evangelie van Lucas beschimpt hij Jezus omdat hij zichzelf en hen niet heeft gered. In apocriefe geschriften krijgt de onboetvaardige dief de naam Gestas, die voor het eerst voorkomt in het evangelie van Nicodemus, terwijl zijn metgezel Dismas wordt genoemd. De onboetvaardige dief wordt soms de “slechte dief” genoemd in tegenstelling tot de goede dief.
Daaronder diverse mensen en dieren.
Omschrijving: beeld van paus Pius X
Kunstenaar: Leen Douwes – RKD
Afm.: ca. 1,5 x 1,5 meter
Materiaal: hout
Het verhaal:
Het beeld staat op een altaar. Op de voorzijde van de altaar is in hout gesneden de tekst PIUS X -PAUPER ET DIVES. Dives en Pauper is een 15e-eeuws commentaar en uiteenzetting op de Tien Geboden, geschreven in dialoogvorm. Het is geschreven in Middelengels, en hoewel de identiteit van de auteur onbekend is, wordt gespeculeerd dat de tekst is geschreven door een Franciscaanse monnik Dives en Pauper is gestructureerd als een dialoog tussen twee gesprekspartners: een rijke leek (Dives) en een geestelijk arme man met veel overeenkomsten met een monnik (Pauper). De tekst gaat in op de orthodox-katholieke theologie en bespreekt bovendien vele vragen die relevant zijn voor het Wycliffisme, een Engelse beweging die doctrines en misstanden van de Kerk bekritiseerde en die door de kerkelijke autoriteiten als ketters werd veroordeeld.
PIUS X ofwel paus Pius X was paus van 1903 tot 1914. Hij staat bekend als paus van de kindercommunie en als bestrijder van de modernistische dwalingen. Hij werd in 1954 heilig verklaard.
Omschrijving: beeld van Christus kruis
Kunstenaar: Leen Douwes – RKD
Hoogte: ca. 2 meter
Jaar: 1930
Tekstopdruk:
Materiaal: hout
Het verhaal:
Dit Christusbeeld hangt in de kleine zaal.
Omschrijving: beeld van St. Antonius van Padua
Hoogte: ca. 70 cm
Materiaal: gips
Het verhaal:
Antonius sloot zich in 1210 aan bij de augustijnen in Lissabon. In 1212 verhuisde hij naar Coimbra om niet langer door familieaangelegenheden gestoord te worden in zijn geestelijke ontwikkeling. Onder de indruk gekomen van de eerste martelaren van de minderbroeders sloot hij zich in 1220 bij hen aan. Hij trok naar Noord-Afrika om daar het christelijk geloof te verspreiden onder de moslims. Later was zijn werkterrein Frankrijk en Italië. Waarschijnlijk werd hij in 1222 te Forlì tot priester gewijd. Veel mensen vonden door zijn toedoen de weg naar het katholieke geloof. Op last van Franciscus van Assisi doceerde hij theologie aan zijn medebroeders. In 1227 benoemde Johannes Parenti, de toenmalige generaal-overste van de minderbroeders hem tot provinciaal van de Romagna in Italië, waar hij van 1222 tot 1224 al predikend had rondgetrokken. In 1230 vroeg en kreeg hij ontslag omdat zijn gezondheidstoestand verslechterde. Hij stierf in 1231 en werd nog geen jaar later door paus Gregorius IX heilig verklaard. In 1946 werd hij als ‘leraar van het evangelie’ tot kerkleraar uitgeroepen.
Antonius is de patroonheilige van de franciscanen, verloren voorwerpen, vrouwen en kinderen, armen, bakkers, mijnwerkers, het huwelijk, reizigers en verliefden en patroon tegen schipbreuk, de pest en koorts. Men bad tot hem tijdens het zoeken en op sommige plaatsen keerde men zijn beeld zolang naar de muur tot datgene wat men zocht teruggevonden was.
Rond zijn graf in Padua is de basiliek Basilica di Sant’Antonio gebouwd.
In Lissabon zou het kerkje Santo António à Sé gebouwd zijn op de plaats waar Antonius werd geboren. Hij is een zeer geliefde heilige in de Portugese hoofdstad. Sinds 1934 is Antonius een beschermheilige van Portugal en 13 juni is er een officiële feestdag.
Antonius van Padua (Toontje van de verloren voorwerpen) wordt vaak afgebeeld in Franciscaanse pij met kruisbeeld of lelietak in de rechterhand en in de linkerhand een boek waar kind Jezus op zit. Soms op wolk of met ezel naast zich. Bij dit beeld zijn het boek en de lelietak niet afgebeeld.
Omschrijving: beeld van Maria
Hoogte: ca. 1,6 meter
Materiaal: hout
Het verhaal:
Maria staat op de wereldbol.
Omschrijving: beeld van Heilig Hart
Hoogte: ca. 1,8 meter
Materiaal: hout
Het verhaal:
Dit Heilig Hart beeld is achter in de kerk geplaatst. Het Hart van Jezus wordt in de kerkkunst gewoonlijk afgebeeld als een geopende borstkas met daarin een bloedrood hart met een vlam. Het hart staat voor de persoon van Christus’ Leven en Lijden, terwijl de vlam de Liefde en Barmhartigheid representeert. Bij dit beeld is echter zijn hart afgebeeld in de kleur goud. Zijn linker hand is gericht naar het hart hetgeen gebruikelijk is bij Heilig Hart beelden.
Omschrijving: tegelmozaïek van kruisweg
Kunstenaar: Anton Kloosterhuis – RKD
Afm.: 88 x 170 centimeter
Jaar: 1927
Materiaal: keramiek
Het verhaal:
De kruisweg is een traditioneel onderdeel ter voorbereiding op het christelijke Paasfeest. Het idee van een kruisweg is dat de gelovige in gebed de Via Dolorosa kan doorlopen zonder in Jeruzalem te zijn geweest. Via Dolorosa is de lijdensweg ofwel de straat in Jeruzalem waar Jezus door liep naar zijn executieplaats.
Bij de kruisweg worden schilderijen of beeldhouwwerken gebruikt die de lijdensweg van Jezus vanaf het paleis van Pontius Pilatus tot en met zijn begrafenis afbeelden. Een kruisweg stelt de gelovige in staat stil te staan bij de belangrijkste gebeurtenissen van deze lijdensweg aan de hand van 14 kruiswegstaties (afbeeldingen). De kruisweg bestaat uit de volgende afbeeldingen:
1. Jezus wordt ter dood veroordeeld.
2. Jezus neemt het kruis op zijn schouders.
3. Jezus valt voor de eerste maal onder het kruis.
4. Jezus ontmoet zijn Heilige Moeder.
5. Simon van Cyrene helpt Jezus het kruis te dragen.
6. Veronica droogt het aangezicht van Jezus af.
7. Jezus valt voor de tweede maal.
8. Jezus troost de wenende vrouwen.
9. Jezus valt voor de derde maal.
10. Jezus wordt van zijn klederen beroofd.
11. Jezus wordt aan het kruis genageld.
12. Jezus sterft aan het kruis.
13. Jezus wordt van het kruis afgenomen.
14. Jezus wordt in het graf gelegd.
Het betonnen gewelf van de kerk had ook versierd moeten worden, naar Italiaans voorbeeld, met een mozaïek. Dat was echter veel te duur en de mozaïeken in de kerk zijn daarna beperkt gebleven tot de kruiswegstaties in de omgang.
Omschrijving: glas-in-lood venster
Afm.: ca. 2 x 1,2 meter
Jaar: 1926
Materiaal: glas-in-lood met gebrandschilderd glas
Locatie: boven de deur van het tochtportaal
Het verhaal:
Kleurrijk venster met regenboogkleuren omlijsting. In het midden de letters ‘JHS‘. Het JHS of IHS monogram van de naam van Jezus (of traditioneel Christogram symbool van het westerse christendom), is afgeleid van de eerste drie letters van de Griekse naam van Jezus, Iota-Eta-Sigma (ΙΗΣΟΥΣ). Het is gedeeltelijk gebaseerd op herinneringen aan kerkdecoraties. Het heeft enige gelijkenis met een deel van het embleem van de Jezuïeten, vanwege veelvoorkomende middeleeuwse invloeden (zie Feest van de Heilige Naam van Jezus), maar het is niet precies hetzelfde, en het is ook niet zo bedoeld.
Daarom heen in het latijn de tekst ‘De bis glo ri am del si cre di de ris VI’, hetgeen betekent ‘Twee maal de glori ….?’
Omschrijving: glas-in-lood vensters
Ontwerp: Jan Dijker – RKD
Afmeting: gem. ca.
Jaar: 1953-1960
Materiaal: glas-in-lood met gebrandschilderd glas
Het verhaal:
In de kerk heeft 14 glas-in-lood ramen waarvan 10 drieluiken. De centrale voorstelling van ieder drieluik is figuratief, de zijluiken hebben geometrische vlakverdelingen die in stijl en kleur overeenkomen met het centrale raam.
De ramen aan weerszijden van de entree en de ramen in de rechterbeuk zijn beschadigd.
Jan Dijker maakte voor deze kerk veertien glas-in-lood ramen in drie fases:
– De eerste vijf ramen zijn in 1953 in de linkerbeuk van de kerk geplaatst.
– De tweede reeks van vijf ramen tussen 1955-1960 in de rechterbeuk.
– De laatste vier ramen in 1960 aan weerszijden van de entree.
Het programma voor de ramen (het concept van het onderwerp van alle ramen tezamen) is afkomstig van Jan Dijkers studiegenoot en bevriend priester-kunstenaar Egbert Dekkers.
In de linkerbeuk is het thema ‘het brood’. Van entree naar koor:
– De mannaregen, Exodus 16:12-16, in het bovenste register een brood.
– De wonderbare broodvermenigvuldiging, Mattheüs 14: 13-21 en Johannes 6:1-15, in het bovenste register een vis.
– In het midden: het laatste avondmaal, in het bovenste register het Lam Gods.
– De bruiloft te Kana, Johannes 2:1-11, in het bovenste register drie duiven.
– Joodse Pesachfeest Exodus 12:11, in het bovenste register een vlam.
In de rechterbeuk is het thema ‘ het leven na de dood’. Van entree naar koor:
– De koperen slang die het leven redde van iedereen die door dodelijke slangen werd gebeten, Numeri 21:9 en Johannes 3:14-15.
– Het gesprek van Jezus met Nicodemus, Johannes 3:1-21.
– Met in het midden: Christus aan het kruis.
– De transfiguratie op de Taborberg, Marcus 9:2-13.
– Het joodse volk aan de vooravond van de Exodus die het bloed van een geslacht lam op hun deurposten smeren om hun kinderen te redden, Exodus 12:7.
Aan weerszijden van de entree hebben de ramen het thema ‘kerkmuziek’. Met de rug naar het koor van links naar rechts:
– Het lied van de drie jongelingen in de vuuroven, Daniel 3:57-88.
– Johannes de Doper.
– Mirjam, de zuster van Mozes die zingt tijdens de doortocht door de Rode Zee Exodus 15:20-21.
– De engelen van de jongste dag met bazuinen, Openbaringen 8:1-13.
Door problemen met de financiering zijn de ramen die Jan Dijker voor deze kerk maakte, gefaseerd en gespreid over zeven jaar opgeleverd. De vijf oudste ramen in de linkerbeuk, heeft Jan Dijker van veel grisaille voorzien waarmee hij de details in de figuren weergaf: plooival, gezichten, handen en andere details. Maar de opdrachtgever, pastoor van Duyse, vond de eerste vijf ramen te donker voor de kerk. Jan Dijker heeft voor de ramen die dateren van na 1955 helderder gekleurd glas gekozen en van minder grisaille voorzien. Een stijl die in al Dijkers latere glaskunst terug te zien is: het lijnenspel van het lood en de vorm van het stuk glas bepalen de compositie. De details worden weggelaten.












