Kunst in Breda

1966 is het geboortejaar van de carnavalsvereniging in Ulvenhout. Een jaar na de officiële start van het carnaval in Ulvenhout ontstond de naam ‘Bosuilendorp’. Volgens Ben Martens was er een verklaring van de oorsprong van de naam Ulvenhout: Ulven zou voor uilen kunnen staan en hout is uit te leggen als bos. Vanaf het begin was deze naam een succes.
Het 33 jarig bestaan in 1999 was een mooie aanleiding om het geboortejaar te herdenken. Ben Martens, prins Bema IX, schreef er in dat jaar een mooi boekje over. Drie maal elf jaar, het zottengetal 11 speelt een belangrijke rol bij carnaval, nodigt uit tot extra en bijzondere festiviteiten. Dankzij een bijdrage van de ‘Broederschap van de Bosuil’ kon er bij het jubileum iets blijvends gerealiseerd worden. Dit gezelschap, actief vanaf 1975, legde zich er op toe een stevige financiële bodem te scheppen voor de Ulvenhoutse carnavalsactiviteiten. Met onder meer een jaarlijkse contributie van oorspronkelijk fl 111, 11 was een fonds gevormd van waaruit regelmatig steun geboden kon worden.
Bij de ceremonie van de onthulling van het beeldje op zondag 7 februari 1999 was het ongekend slecht weer. De geplande rondgang van harmonie Constantia werd afgelast vanwege de zware sneeuwval. Toen even later het weer wat opklaarde en de februarizon aarzelend zijn gezicht liet zien, haastte carnavalsprins Joost zich naar het pleintje bij de voormalige Primarkt. Daar, op de hoek van de Dorpstraat en de Pastoor Vermuntstraat, onthulde hij samen met vijf oud-prinsen het beeldje van d’n Bosuil. Prins Gaston, prins Bert, prins Pierre Dubois, Prins Tilo en prins Bema IX lieten het bronzen beeld te voorschijnkomen uit een zee van ballonnen en rook. Het feest werd afgerond met een recordpoging linedancing, waarbij doordringende countrymuziek en 233 dansliefhebbers het dorpshart vulden.
Het onderscheidingsteken voor de prins en zijn hofhouding is een goudkleurige hanger in de vorm van een uil. De carnavalskrant heet al tijden lang de Uilenroep, de kleine brakken die het carnaval vieren aan het leren zijn heten bosuiltjes en op het pleintje bij de voormalige Mariaschool staat een levensgroot symbool van de carnavalssfeer waarin het dorp is ondergedompeld, Uilien.
Het kleine bronzen beeld op hetzelfde plein heeft ontegenzeglijk iets van een vogel. Een snavel en vogelpoten zijn prominent aanwezig. Voor deze gelegenheid heeft het dier een heus boerenjasje aangekregen en klompen aan de poten. Een feestmuts en een boerenzakdoek completeren het tenue. Deze vrije vertolking van de eigenlijk zo schuwe en meestal slechts in de nachts actieve vogel bosuil, is van de hand van ontwerper Corné Reinieren.
Janus Verhoeven was verantwoordelijk voor het gieten van het bronzen beeldje met de bijbehorende tekstplaat. De sokkel wordt gevormd door een hardstenen plaat op een kolom van vierkante granieten keitjes en werd gerealiseerd onder supervisie van Piet Bink.
Vastenavond in Ulvenhout had na 33 jaar een blijvend gedenkteken gekregen.
Op de sokkel bevindt zich een tekstbordje met het opschrift:
“d’n BOSUIL”
1966-1999
BOSUILS CARNAVAL
7 februari 1999, PRINS JOOST X
JANUS V
CORNE R
DE BROEDERSCHAP
Beelden die verwijzen naar carnaval zijn niet uitzonderlijk in Brabant. Andere “carnavalsbeelden” zien we in omliggende dorpen zoals: D’n Eeuwige Baviaon in Bavel, Sinte Juttemis in Breda, Verbroedering en ’t Boemeltje in Prinsenbeek en Nil in Princenhage.
Soms wordt het beeldje voorzien van vrolijk gebreide kleertjes, zoals op de 11de van de 11de in 2020.

Naam: D’n Bosuil
Omschrijving: carnavalsbeeld van bosuil
Kunstenaar: Corné Reinieren – RKD
Hoogte: ca. 60 cm
Hoogte sokkel: ca. 1,2 meter
Jaar: 7-2-1999
Materiaal: brons
Opschrift: zie hieronder
Locatie: Dorpstraat 48 Ulvenhout N51 33.094 E4 47.839

Dit beeld is een cadeau van de Stichting Bredase Carnavals Viering (BCV) aan de Bredase bevolking ter gelegenheid van het 55-jarig bestaan.
Tollenaer werkte bijna 30 jaar bij ijzergieterij en machinefabriek Touw in de Belcrum. Na sluiting van de fabriek begon hij voor zichzelf. Naast naamplaatjes voor columbariums en urnentuinen maakte hij medailles, onderscheidingen en beeldjes voor carnaval en kleine kunstwerken. Andere voorwerpen van zijn hand zijn: het Boemeltje op de markt in Prinsenbeek en de carnavalsplaquettes in de Ridderstraat.
Wanneer men spreekt van met of op sint-juttemis bedoelt men gewoonlijk nooit, omdat deze heilige niet bestaat (en er daarom ook geen feestdag is met die naam). Met ‘wachten tot sint-juttemis’ wordt om diezelfde reden bedoeld: eindeloos wachten.
De volledige uitdrukking is met sint-juttemis, als de kalveren op het ijs dansen. Jutte zou een koosvorm zijn van Judith, de bijbelse heldin, van wie de naamdag op 17 augustus zou vallen. (In werkelijkheid valt haar naamdag op 24 maart en 7 september. In augustus ligt er uiteraard geen ijs, en kalveren kunnen niet dansen, vandaar de betekenis nooit. Deskundigen op het gebied van volkscultuur menen dat dit verhaal uit de lucht gegrepen is en wijzen erop dat noch de heilige Judit noch de heilige Jutta haar naamdag op 17 augustus heeft.
Op drie zijdes van de sokkel zijn kleine bronzen afbeeldingen aangebracht van een nar.

Naam: Sinte Juttemis
Kunstenaar: ontwerp Nico van de Burgt, gemaakt door Aimé Tollenaer
Omschrijving: carnavalesk beeld van zittend vrouwtje
Hoogte:
Jaar: 1991
Materiaal: brons
Opschrift: zie hieronder
Sokkel: beton, hoogte ca. 1 meter
Locatie: Ridderstraat 2 N51 35.247 E4 46.595

Dit beeld bevindt zicht in de hal van het gebouw.

Omschrijving: stierenkop
Kunstenaar: Felix van Breugel – RKD
Hoogte: ca. 70 cm
Materiaal: brons
Locatie: Reduitlaan 31

Tussen het station en het Park Valkenberg is een nieuw kunstwerk aangelegd bestaande uit afbeeldingen van rode mieren op stoeptegels. Het gaat in totaal om maar liefst 800 tegels over een afstand van 200 meter. Er zijn 6 verschillende tegels met een afbeelding van een mier waardoor de mieren verschillende kanten op lijken te lopen. Samen vormen ze een krioelende mierenmassa die de weg tussen station en de Bredase binnenstad aflegt. Daarmee staan de mieren symbool voor de massa’s mensen die zich een weg banen naar het centrum. Door wethouder Alfred Arbouw is op 30 maart 2016 de eerste steen gelegd.
Het kunstwerk is een ontwerp van een Florentijn Hofman. De kunstenaar maakte naam met extreem uitvergrote, speelse kunstwerken over de hele wereld. Zo is hij vooral beroemd geworden met zijn ‘Rubber Duck’. Een opblaasbare, gele badeend van 16,5 meter hoogte die onder meer dobberde in het water van Amsterdam, Maastricht, Osaka, Hong Kong, Peking, Sydney en Sao Paulo.
Andere voorbeelden van zijn werk zijn onder andere een 31 meter lange muskusrat van stro, een 12 meter hoge herdershond van strobalen en 210 papieren spreeuwen in de Hortus Botanicus Amsterdam. In Rotterdam verfde hij een blok sloopwoningen blauw. Op het strand van Schiermonnikoog bouwde hij drie houten kunstwerken in de vorm van enorme concertvleugels, als waren deze daar aangespoeld. In Arnhem ligt een 30 meter lang Feestaardvarken dat naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van Burgers’ Zoo aan de stad werd aangeboden.
In november 2022 maakte de gemeente bekend dat de tegels met de miertjes vervangen worden. Door intensieve gebruik van de straat zijn ongeveer 180 mierentegels niet meer zo mooi als oorspronkelijk. Tegelijkertijd krijgt het kunstwerk een ‘digitale dimensie’. Door middel van ‘augmented reality’ krijgen de mieren een gezichtje en lopen ze verschillende kanten op. Aan het begin van de Willemstraat komt een bord te hangen met daarop onder andere een QR-code. Wie deze code scant, wekt de mieren in de straat tot leven op zijn mobieltje.

Omschrijving: afbeeldingen van mieren
Kunstenaar: Florentijn Hofman – RKD
Materiaal: steen
Lengte: 200 meter
Jaar: 30 maart 2016
Locatie: Willemstraat N51 35.597 E4 46.774

De opdracht die de kunstenares van de gemeente meekreeg, was het ontwerpen van een beeld waarin twee elementen tot uitdrukking moesten komen. Ten eerste de jarenlange strijd van de gemeente Teteringen tegen de gemeentelijke herindeling en de samenvoeging met de gemeente Breda. Ten tweede diende een verband te worden gelegd naar de naam van de wijk waar het beeld een plaats zou krijgen, te weten het plan “De Haenen”. Deze naam is een naam die op oude kaarten van het betreffende gebied is terug te vinden. De kunstenares liet de voorgenoemde elementen tot uitdrukking komen in een beeld dat twee vechtende hanen voorstelt.

Naam: vechtende hanen
Omschrijving: beeld van 2 vechtende hanen
Kunstenaar: Antoinette Briët – RKD
Materiaal: brons
Hoogte: 1,2 meter
Jaar: 1995
Sokkel: natuur steen, ca. 1 meter
Locatie: plein Hoge Stee Teteringen

Een bronzen giraffe, die met zijn/haar nek, hoofd en voorpoten door de muur van de school komt.
Er zijn ook andere kunstenaars die dit idee hebben gehad (en misschien hebben ze het van elkaar afgekeken).
Op de Place Marcel Aymé, in het hart van Montmartre, lijkt de beroemde Franse schrijver Marcel Aymé zo door de muur te lopen. Het opvallende bronzen beeld is een eerbetoon aan de schrijver die een beroemde inwoner was van Montmartre. Het beeld draagt ​​zelfs de gelaatstrekken van de schrijver… Het werk is gemaakt door Jean Marais, beter bekend om zijn talenten als theater- en filmacteur, maar ook als beeldhouwer in zijn vrije tijd. Hij was een goede vriend van Marcel Aymé en maakte dit verbluffende bronzen beeld ter nagedachtenis aan de schrijver, een dag na diens dood in 1967

Omschrijving: giraffe
Kunstenaar: Iris Le Rutte – RKD
Hoogte: ca. 2,5 meter
Jaar: 2013
Materiaal: kunststof
Locatie: School De Knipoog, Straatweide 30 Prinsenbeek

.

Na opdracht in 1966 duurde het nog tot 1972 voordat het beeld geplaatst kon worden. Beeldhouwer Vincent (Piet voor vrienden) Esser was in alle opzichten een perfectionist. Ondanks de grote aandrang uit Breda nam hij alle tijd voor het realiseren van zijn schepping.
Het in verhouding te lange linkerbeen, naar achteren gestrekt, benadrukt snelheid en beweging van de schaatsenrijder. Symbool voor vaart waarmee de Hoge Vucht tot stand is gekomen. Volgens de plaatsingscommissie levert het beeld een bijdrage aan de verbetering van de leefbaarheid van de wijk. Een eerdere versie uit 1961 van de Schaatsenrijder staat in Utrecht aan het Camminghaplantsoen. De kunstenaar vervaardigde verschillende kleine studiemodellen die deels in particulier bezit zijn. In het Stedelijk Museum in Zutphen staat een van deze studiemodellen.
Dit is het enige beeld in Breda met een verwijzing naar de winter.

Naam: Schaatsenrijder
Omschrijving: beeld van schaatser op sokkel
Kunstenaar: V.P.S. (Piet) Esser – RKD
Kosten: 37.000 gulden
Hoogte: 1,5 meter
Jaar: 1972
Materiaal: brons
Opschrift op tekstplaatje op sokkel: Schaatsenrijder, Vincent Esser, 1972
Sokkel: natuursteen, ca, 1 meter
Locatie: Kruising Nieuwe Kadijk en Doornboslaan

Dit geveltje van een klaslokaal van basisschool de Fontein is versierd met weide en diverse reetjes. Wie goed kijkt ziet 3 reetjes.
Verder geen info bekend over dit tegelmozaïek bij de redactie.

Mozaïek: in gevel met reetjes
Hoogte: 1 meter
Breedte: 2,15 meter
Materiaal: keramiek
Locatie: BO De Fontein nabij rotonde Hooghout 130

In 2020 leek het er op dat dit kunstwerk in de Marioveld Mavo verloren zou gaan. De school moest plaatsmaken voor een nieuw appartementengebouw. Bij de sloop van de school werd serieus gekeken of het kunstwerk in zijn geheel of gedeeltelijk behouden kon blijven. Het zou muurvast aangebracht zijn aan zware, betonnen balken. De constructie liet het niet toe de tegeltableaus te verwijderen, zonder het werk te beschadigen. Bij nader onderzoek bleek dat de tegels op behangpapier waren geplakt. De betrokken tegelrestaurateur kon de tegels wegsteken met een plamuurmes en zo in zijn geheel behouden. Het lukte Erfgoedvereniging Heemschut met subsidie het verwijderen te bekostigen en zorg te dragen voor herplaatsing. In mei 2024 werden de tableaus herplaatst in twee groepen op de zijgevels van de appartementen complexen aan de Boeimeerlaan.
De tableaus zijn elk opgebouwd uit dubbel hardgebakken 5cm x 5cm tegeltjes.
De mozaïeken stellen de twaalf sterrenbeelden voor. De sterrenbeelden zijn in twee groepen geplaatst op de gevels van de flats aan de Boeimeerlaan; de lente-en zomermaanden (maart – september) zeer toepasselijk op de zonnige zuidgevel en de wintermaanden (oktober-februari) op de noordgevel.

Naam: Dierenriem
Omschrijving: 12 tegeltableaus met afbeeldingen van sterrenbeelden
Kunstenaar: Janus Nuiten – RKD
Afmeting: ca. 75h x 115b per paneel
Jaar: 1962
Materiaal: keramiek
Locatie:
– tot 2020 Mariaveld Mavo school, Keermanslaan
– vanaf 4-2024 kruispunt Boeimeerlaan en van Gentlaan

In 1957 keurde de Bredase gemeenteraad een voorstel goed met betrekking tot de bouw van een tweede paviljoen voor de recreatie van ouden van dagen.
Na de eerdere bouw van het paviljoen in het van Sonsbeeckpark (1955), werd dan ook op 6 juni 1958 door Wethouder Romsom een tweede paviljoen aan het Wilhelminapark geopend.
Het gebouw is een typisch product van de 50-er-jaren stijl. Dit zag men ook terug in het interieur van destijds.
Het gebouwtje werd door de Gemeente verhuurd aan de Visvereniging KEHSV. In die tijd was het paviljoen vrijwel elke dag toegankelijk voor bejaarde- en invalide leden van de vereniging.
Ook voor de botenclub “Het Stormanker”, waarvan de leden regelmatig hun zelfgebouwde modelboten laten varen op de grote vijver, werd het paviljoen de thuisbasis.
In 1983 werd tegenover het paviljoen aan de Wilhelminavijver een visbordes aangelegd. Bij de aanleg werd voorzien in de bereikbaarheid voor rolstoelgebruikers.
In 1988 werd het gebouwtje door zelfredzaamheid van de leden uitgebouwd. Aan beide zijden van het paviljoen werd een aanbouw gerealiseerd waardoor de beschikbare binnenruimte 2 keer zo groot werd.
Medio 2013 heeft de gemeente Breda het paviljoengebouw in het Wilhelminapark verkocht aan een particulier. Het gebouw dat zich in een slechte onderhoudstoestand bevond, is (mede dankzij de hulp van vrijwilligers en sponsoren) van binnen en buiten opgeknapt. Eind 2013 is het gebouw in gebruik genomen door de Stichting Vrienden Wilhelminavijver. De stichting is een initiatief van een aantal buurtbewoners uit de wijk Zandberg en Sportpark. Het paviljoen heeft nu de naam Het Visserskot.
Het oorspronkelijke kunstwerk uit 1958 bevindt zich nog steeds in de gevel van het gebouw. In 2013 werd het kunstwerk geaccentueerd door de muur donker te schilderen en de strips van het mozaïek wit te maken waardoor het contrast werd vergroot en de zichtbaarheid werd verbeterd. De vogel is nu ook het symbool van de stichting.

Mozaïek: met afdruk van vogel op gevel
Kunstenaar: Piet Verster – RKD
Hoogte: 2 meter
Jaar: 6-6-1958
Materiaal: steenstrips
Locatie: Wilhelminapark / t.o. Paul Windhausenweg 7