Kunst in Breda

Het verhaal:
In de zuidwand van de raadzaal zijn drie glas-in-lood vensters met gebeurtenissen uit de geschiedenis van de stad:

1. “Anno MCDIL. Intocht van het miraculeus sacrament van Niervaert“. (1449) Te zien zijn de overbrenging, de intocht bij de haven en op de achtergrond de bouw van de kerktoren, die volgens de overlevering zou zijn opgetrokken van de gaven van de bedevaartgangers. Doordat Jan IV van Nassau namelijk dit sacrament binnen Breda bracht, zou de stad een bedevaartplaats van betekenis zijn geworden.

2. “Anno MDCXXIV sloeg Spinola het beleg voor de stad”. (1624) Om Breda, gesymboliseerd door een oude afbeelding van het stadswapen, ligt het Spaanse krijgsvolk gelegerd.

3.”Tractatus pacis MDCLXVII”. Van de pui van het stadhuis wordt de vrede tussen de Republiek en Engeland (1667), alhier gesloten na twee jaar oorlog, afgekondigd. Vreugdevuren zijn ontstoken en wijn spuit uit de fonteinen, die de betrokken mogendheden symboliseren: links rozen (Engeland), een olifant (Denemarken), rechts een lelie (Frankrijk) en de Nederlandse leeuw.

Omschrijving: glas-in-lood vensters
Kunstenaar: Joep Nicolas – RKD
Jaar: 1926
Materiaal: glas-in-lood met gebrandschilderd glas
Locatie: Oude Stadhuis, Raadzaal, Grote Markt 38

Het beeld in het restaurant op Landgoed Wolfslaar is in art deco stijl en staat in de traphal naast de trap. De gracieuze vrouw is gedrapeerd in sierlijke kleding en houdt in haar rechterhand een lamp hoog in de lucht vast. Ze lijkt daarmee enigszins op het vrijheidsbeeld in New York.

Omschrijving: beeld van vrouw met lamp
Hoogte: ca. 1,7 meter
Materiaal: hout?
Locatie: Landgoed Wolfslaar, Wolfslaardreef 102

In het midden van de knoop is een tegel aangebracht met de tekst: “GINNEKEN KNOOPPUNT VAN BREDA BOEREN SOCIETEIT 1988”.
Eind jaren tachtig wist men het in Breda wel: de stad moest het knooppunt van Nederland, nee van Europa en liefst van de hele wereld worden. De stad ligt ook zó gunstig, zo tussen Rotterdam en Antwerpen; zij ligt ook aan de grote verbindingsader die Noord en Zuid-Europa met elkaar verbindt. Langs die bloedbaan zou wel eens een snelle treinverbinding kunnen komen, zodat je binnen twee uur op een terrasje in Parijs kon zitten. Breda dacht groots en zag zijn naam al vermeld tussen de belangrijkste en interessantste steden van Europa.
Met dit soort megalomane ideeën moet je vooral aankomen bij een ludiek gezelschap als de Boeren Sociëteit Ginneken. Een illustere club die altijd bereid is om carnavalesk de draak te steken met mensen die zich voornaam voordoen en zich daardoor belachelijk maken.
De Boeren Sociëteit Ginneken vierde in 1988 haar 11-jarig bestaan. Dat hebben de leden ‘plechtig’ herdacht met een diner dansant in het Turfschip en een receptie in het Ginneken.
De BSG zou de BSG niet zijn als zij niet een tastbaar bewijs van haar vreugde achter zou laten in Ginneken. Bij aanvang van het carnaval 1989 heeft zij het monument ‘De Knoop’ aan de gemeente Breda aangeboden ten teken dat het Ginneken het Knooppunt van Breda is … en zo is het nog steeds! Terwijl Ut Enesjieke Ermenieke vrolijke klanken het Schoolakkerplein op blies, werd de groenwitte vlag plechtig van de knoop verwijderd en werd zichtbaar dat Ginneken een stevige knoop kan leggen.

Omschrijving: knoop in staal
Inscriptie: zie hier boven
Jaar: 1989
Materiaal: staal op stenen sokkel
Locatie: Raadhuisstraat 11

De beelden zijn opgericht ter nagedachtenis van J.F. Maassen en het echtpaar Jhr. Mr. Jan de Grez-Mahie. Onthuld op 12-12-1998 door de commissaris van de koningin Frank Houben en de burgemeester van Breda Chris Rutten.
Opschrift linker sokkel:
WAAR MENSELIJKHEID EN LIEFDE IS DAAR IS GOD
HUISVESTING EN VERPLEGING VAN ZIEKEN ONGELUKKIGEN EN OUDEN VAN DAGEN
TER NAGEDACHTENIS VAN JHR MR JAN DE GREZ
Opschrift rechter sokkel:
JF MAASSEN EN JACQUELINE DE GREZ-MAHIE
STICHTING MCMX GRONDLEGGER VAN HET LAURENS
OPENING MCMIII
HERBESTEMMING MCMXC
UBI CARITAS ET AMOR DEUS IBI EST (Waar barmhartigheid en liefde is, daar is God)
Opschrift informatiebord:
De Schenksters
U staat hier bij het beeld ‘de Schenksters’ voor het voormalige Laurensziekenhuis op het oorspronkelijke landgoed Valkrust. Deze statige buitenplaats was eigendom van de adellijke familie de Grez-Mahie. Jacqueline de Grez, begaan met de kwetsbare medemens, schonk het landgoed voor de bouw van een ziekenhuis en kapel. Dankzij het idealisme, de inspanning en gulheid van haar en J.F. Maassen, bierbrouwer en wethouder in het Ginneken in het Ginneken, werd op 8 oktober 1913 het Laurensziekenhuis in gebruik genomen. 
Het monument met de twee bronzen beelden, is een dankbetuiging aan beiden. Het is eind vorige eeuw gemaakt door Marc Koreman. De twee figuren, fragiel en gracieus op hun robuust granieten sokkels, zijn nagenoeg identiek en als het ware gespiegeld in het gebaar dat ze maken. Zij verbeelden op mythische wijze dienstbaarheid aan de medemens, wat het doel is van de stichting de Grez-Mahie.
In 1995 zijn Laurensziekenhuis en kapel verbouwd tot appartementen. Samen met de achterliggende nieuwbouwwijk vormen ze ‘het Laurenspark’.
Stichting de Grez-Mahie, 8 oktober 2013

Naam: De Schenkers
Omschrijving: 2 beelden
Kunstenaar: Marc Koreman – RKD
Jaar: 12-12-1998
Materiaal: brons
Opschrift sokkel: zie hier boven
Opschrift informatiebord: zie hier boven
Locatie: t.o. Laurenspark 2-8

De gemeente heeft dit drieluik in 1985 aangekocht en in de Merkxtuin geplaatst. Het is een zwaar symbolisch werk met een sombere ondertoon. Het thema luidt: “De wereld en het lichaam zijn een gevangenis”. Op alle afbeeldingen staan 2 voorwerpen, één onder en één boven.
Op de linker afbeelding zien we een man leunend tegen een muur en boven een boompje. De figuur kijkt zijn eigen wereldje in. Zijn wereld zinkt weg. En dan ontdekt hij de wereld buiten zijn eigen kleine wereld. Eigenlijk is het een gevangenis in een gevangenis.
Op de middelste staat een perkament rol, een boek, het leven. Op dit boek staat heel klein een omgevallen stoeltje, chaos of wanhoop? Rechtsboven vliegt een figuur op weg naar de vrijheid. Maar helemaal bovenaan zie je een raampje met tralies; het blijft een gevangenis.
Op het rechter paneel bekijkt een figuurtje de wereld vanuit de coulissen. De wereld is een theaterstuk met ons als toneelspelers. De man kijkt achter de coulissen de echte wereld in.

Naam: Drieluik
Omschrijving: drieluik op drie sokkels
Kunstenaar: Cornelis (Kees) Vet – RKD
Afmeting (hxbxd): 64 x 45 x 8 mm
Jaar: 1978
Materiaal: brons
Techniek: gegoten
Locatie: Willem Merkxtuin

Een putto (meervoud: putti, ook wel puttis of putto’s) of amoretto is in de beeldhouw- en schilderkunst een mollig kinderfiguurtje, bijna altijd mannelijk en meestal naakt. Als het kind vleugeltjes heeft, spreekt men ook van een cherubijntje. Putti komen vooral voor in de renaissance-, barok- en rococokunst.
Het woord putto komt uit het Italiaans en was oorspronkelijk een (scheld)naam voor een kleine jongen, van het neutrale Latijn putus (afgeleid van putare ‘reinigen’).
De voorlopers van de putti waren Cupido(otjes) en de eroten uit de oudheid, minnegodjes die bijvoorbeeld worden aangetroffen op kindersarcofagen, dansend, strijdend, musicerend of anderszins. Het gaat dan over naakte kinderfiguren als begeleiders van de liefdegod Eros. De herleving van deze figuurtjes wordt toegeschreven aan de Florentijnse renaissance-beeldhouwer Donatello (1386-1466).
Putti hadden behalve een decoratieve functie vaak ook een allegorische betekenis.
Er zijn twee varianten in de tuin van puttis met een schaal boven hun hoofden.

Omschrijving: beeld van 2 kinderen (putti)
Hoogte: ca. 1,3 meter
Materiaal: steen
Locatie: Kasteel Bouvigne Engelse tuin

In 1940 was het 350 jaar geleden dat Staatse troepen middels de list met het turfschip Breda heroverden op de Spanjaarden. De stad Breda schonk de KMA dit monument ter herdenking. Een beeldje staat op de plaats waar ongeveer dat turfschip afmeerde. De vos is samen met een lans bedekt onder een doek. Aan 4 zijden van de zuil zijn reliëfstenen en teksten aangebracht.
Aan de voorzijde van de sokkel zit een reliëfsteen met de vestigingsplattegrond.
Op de rechterzijde staat: “hier meerde den 3den maart 1590 het turfschip van Adriaan van Bergen“.
Op de achterzijde: “1590 4 maart 1940 de gemeente breda heeft dit monument ter herdenking van een moedig wapenfeit opgericht”.
En op de linkerzijde: “door bergen’s loozen zin en heraugiere’s beleid werd deze nassau–veste van het Spaanse juk bevrijd”.
Aan de voet van de zuil wijst een stenen meerpaal met een (stenen) touw op de plaats waar het schip aanmeerde.

Naam: Het Voske
Omschrijving: beeld van sluwe vos
Ontwerp: P.A.H. Hornix, directeur van Openbare Werken in Breda
Materiaal: natuursteen met cement
Hoogte: ca. 70 cm excl. sokkel
Jaar: 1940
Locatie: KMA tussen kasteel en sportveld

Begin 2024 werd het Oranjeplein getransformeerd en omgedoopt tot het Marga Mincoplein. Dit plein is gelegen bij/op het viaduct van de zuidelijke rondweg waar de Ginnekenweg overgaat in de Prins Hendrikstaat. Lichtkunstenaar Tamar Frank maakte een licht- en audiokunstwerk voor dit plein. Het kunstwerk ‘Gebroken Lijn’ bestaat uit twee rode (kunststof) lijnen in het wegdek die in het midden bij elkaar komen. De lijnen maken echter geen contact, maar gaan met een haakse bocht acht meter de lucht in. De twee lijnen vormen samen een lichtpoort waar je doorheen kan stappen. Achter de poort bevindt zich een kleine ruimte omsloten door groen waar geluidsfragmenten te horen zijn van schrijfster Marga Minco bestaande uit voorgedragen verhalen en fragmenten uit radio- en televisieprogramma’s. Gebroken Lijn symboliseert de abrupte breuk door de Tweede Wereldoorlog die haar leven en schrijven heeft bepaald. De rode lijn staat als een markering van de geschiedenis van haar geboortestad Breda, die nog steeds voelbaar is als een open wond. Overdag is het kunstwerk te zien als een roodgekleurde lijn en bij het vallen van de avond wordt deze van binnen uitgelicht en steeds beter zichtbaar naarmate het donkerder wordt.
Marga Minco werd op 31 maart 1920 als Sara Minco geboren in de Prins Hendrikstraat 196 als derde en jongste kind van de Twentse Salomon Minco en de Groningse Grietje van Hoorn. Minco werd vooral bekend van het boek Het Bittere Kruid dat in 20 talen is vertaald. Ze bereikte de respectabele leeftijd van 103 jaar.
Initiatiefnemers van de transformatie en het kunstwerk waren de wijkraden Zandberg-Oost, Zandberg-West en Ginneken die zich meer dan een kwarteeuw ingezet hebben voor het Oranjeplein. Het plein was een kale stenige overgang over de Zuidelijke Randweg dat gevaarlijk was voor passanten. Het oogde troosteloos en doorsneed de Ginnekenweg zodanig, dat de wegdelen niet op elkaar aansloten.
De afgelopen jaren ontstond bij de Wijkraden het plan om met de aanpassing van het plein ook de in de Prins Hendrikstraat geboren schrijfster te eren en het plein naar haar te vernoemen. Een kunstwerk op het plein zou een passend element in het geheel vormen. Een kunstcommissie werd gevormd en uit een selectie van kunstenaars werd Tamar Frank gekozen.
Tamar Frank is een kunstenaar die met licht werkt en wiens werk over de hele wereld te zien is. Opdracht aan de kunstenaar was dat niet alleen het werk van Minco een uitgangspunt voor het kunstwerk vormde, maar dat ook de wijken Ginneken en Zandberg op symbolische wijze opnieuw verbonden zouden worden. Een gedenksteen over de annexatie van Ginneken in 1942 bevindt zich op de gevel van het naastgelegen appartementengebouw.
De feestelijke onthulling van de reconstructie van het plein en het lichtkunstwerk door Burgemeester Paul Depla en wethouder Marike de Nobel (cultuur en erfgoed) vond plaats in de avond van 27 maart 2024. Er waren toespraken met als apotheose het ontsteken van het licht in het kunstwerk van Tamar Frank. Onder de sprekers was Jessica Voeten, dochter van Marga Minco. Zij las onder meer een tekst van haar moeder voor, waarin zij terugkeek op de vormende jaren die zij in Breda heeft doorgebracht. Tamar Frank de beeldend kunstenaar die zelf ook van Joodse afkomst is sprak hoe zij de opdracht uitwerkte.
De totstandkoming van het Marga Minco Plein werd mede mogelijk gemaakt door financiële steun van het landelijke Mondriaanfonds en het BuurtCultuurfonds.

Naam: Gebroken Lijn
Omschrijving: symbolisch licht- en audiokunstwerk
Kunstenaar: Tamar Frank – RKD
Jaar: 24-3-2024
Materiaal: o.a. aluminium, kunststof en LED-verlichting
Locatie: overgang van Ginnekenweg naar Prins Hendrikstraat

Het werk moet vrijheid en onafhankelijkheid uitdrukken.
In 1999 verhuisde ANWB naar de Nieuwe Ginnekenstraat en assurantiekantoor De Keyzer betrok daarna het pand op de hoek van de Wilhelminasingel en Wilhelminapark. In december 2022 verhuisde De Keyzer naar een ander pand in de stad en het beeld werd verkocht aan een aannemer. Daar staat het nu naast de entree.

Naam: Vrijheid
Omschrijving: sculptuur van RVS buizen en figuratief beeld van vogel
Kunstenaar: Peer Eltink – RKD
Hoogte: ca. 4,5 meter
Jaar: 2000 tot 2022
Materiaal: roestvrijstaal
Locaties:
– De Keyzer, Wilhelminapark 25
– Winters bouw & ontwikkeling B.V., Rat Verleghstraat 116, vanaf 2024 

Het beeld Dizzy is een hommage aan de wereldberoemde Trompettist Dizzy Gillespie en is het eerste XXL muziekbeeld dat als icoon staat voor de muziekbeelden van ART INTO MUSIC. Meerdere beelden zijn wereldwijd in handen van o.a. beroemde muzikanten en het Metropole orkest. Bij sommige Bredanaars staat het beeld ook wel bekend staat als ‘de Sterrenkijker’. Het witte beeld stond vanaf 2012 tot eind 2022 prominent in het plantsoen naast het kantoor van De Keyzer Assurantiën. In december 2022 verhuisde De Keyzer naar een ander pand in de stad en het beeld werd verkocht aan een aannemer. Daar staat het nu in het plantsoen.

Naam: Dizzy of Sterrenkijker
Omschrijving: figuratief beeld van Dizzy Gillespie
Kunstenaar: Rogier Ruys – RKD
Hoogte: ca. 2,5 meter
Jaar: 2012
Materiaal: kunststof
Tekstbordje: www.artofroger.com
Locaties:
– De Keyzer, Wilhelminapark 25, 2012 tot 12-2022
– Winters bouw & ontwikkeling B.V., Rat Verleghstraat 116, vanaf 2024