Dit niet zo opvallend kunstwerk staat in het plantsoen van yogasite.nl en is gemaakt door de kunstenaar Gerard Höweler. De kunstenaar is vasthoudend in de keuze voor het materiaal steen. Onder zijn handen lijkt ontoegankelijk graniet zich als vanzelfsprekend te openen en verzamelen zwerfkeien algen, water en licht door een secure ingreep. De bescheiden waterstenen; zwerfkeien waar als een poëtisch contrast spiegelend amorf water in een geometrisch bed van gepolijst graniet ligt. Van hieruit is de ontwikkeling in zijn monumentale werk goed te duiden. Grote monolieten, waarbij de zo aangetroffen, onaangeraakte buitenkant contrasteert met een meetkundig gevormde opening. Door de maximale bewerking van de ingreep, het polijsten, is het mogelijk om in het materiaal, in de steen te kijken. Er zijn een paar constanten in het werk van de kunstenaar. Ten eerste is er het water. Het water wordt gevangen in een geometrisch bekken. Het dient als sokkel of maakt al stromend onderdeel uit van het beeld. Een tweede constante is richting. Steeds is er de spanning tussen gevormd en ongevormd, tussen buiten- en binnenkant, zijn ‘gesloten’ en ‘geopend’ verenigd. Het is een statische beeld met veranderend stromend water en licht. De honderden miljoenen jaren oude stenen, dragers van een duidelijke menselijke handeling zijn veelal geplaatst in een stedelijke omgeving met beton, baksteen en glas. Gerard Höweler’s beelden stralen een diepe verbondenheid met de natuur en menselijke emoties uit.
Naam: Watersteen Omschrijving: gezaagd granietblok Kunstenaar: Gerard Höweler – RKD Afm.: ca. 1 x 1 x 0,6 meter Jaar: 1988 Materiaal: graniet Locatie: Doctor Struyckenstraat 165
Ter plaatse van de brug waar de Markendaalseweg de Singel kruist, bevinden zich deze siersmeedwerken. Aan weerszijden van de brug staan ijzeren brugleuningen van ca. 22,5 meter met verticale spijlen. In het midden van iedere leuning zit een siersmeedwerk. Voor het siersmeedwerk in de brugleuning heeft de kunstenaar zich laten inspireren door de natuur in de stedelijke omgeving. De elementen water, planten en vogels zijn duidelijk te waarneembaar. De leuningen worden aan weerszijden ingeklemd door ‘brugwachters’ op de hoeken. Zij markeren de landhoofden, de steunpunten voor de brug en vormen zo herkenningspunten op de weg. Het siersmeedwerk is 2 jaar na de bouw van de brug in 1957 aangebracht. In de loop van de tijd zijn de hoofdstukken beschadigd door afbreken en ombuigen, die vervolgens met onderhoud weer hersteld zijn. In Breda is dit de enige brug met siersmeedwerk van een kunstenaar. Kees Keijzer uit Wouw was een kunstenaar die vooral met metaal werkte. De meesten van zijn voorwerpen hebben een geometrische abstracte vorm.
Omschrijving: siersmeedwerk in brugleuning Kunstenaar: Kees Keijzer – RKD Hoogte ‘poortwachter’: Jaar: 1957 Materiaal: ijzer Locatie: ter hoogte van Markendaalseweg 329
De opdracht voor het kunstwerk was al in 1963 gegeven en het eerste ontwerp werd meteen afgekeurd. Architect De Jong was van oordeel dat de vleugels niet ver genoeg uit elkaar stonden. De kunstenaar was tijdens een strandwandeling geïnspireerd door de opvliegende meeuwen. Hij spande tal van draden over het schoolplein en op de plek waar de draden elkaar kruisten moest de fundering gemaakt worden. De opvliegende meeuw op het schoolplein symboliseert de opgroeiende jeugd, die ondanks belemmeringen een weg zoekt naar de toekomst. De geknikte, gebroken, vleugel roept de gedachte op dat de school bestemd is voor ieder kind in elke situatie. Kees Keijzer maakte de meeuw in het kader van de 1 procent regeling, bij de nieuwbouw van de school. De beschikbare 3925 gulden was niet voldoende, maar het schoolbestuur vond het de moeite waard om het ontbrekende bedrag bij te passen.
Dit beeld verwijst naar een sage uit de tijd van Karel de Grote. Ridder Aymon van de Ardennen (in het Nederlands verbasterd tot Heems) was een trouwe leenman van Karel de Grote. Hij zou getrouwd geweest zijn met Aye, een zuster van Karel. Zij schonk haar echtgenoot vier zonen: Ritsaert, Writsaert, Adelaert en Reinout. Van het viertal was Reinout de sterkste. De vier zonen kregen van hun vader, naar oude traditie, elk een paard als geschenk. Reinout was echter zo sterk, dat hij zijn rijdier per ongeluk doodde. Toen werd hem een tweede paard aangeboden, maar brak hij het reeds bij de eerste rit de lendenen. Heer Aymon wist echter raad. Omdat een ridder toch een paard moest hebben, bracht hij zijn zoon naar een burcht waarin de beruchte hengst Bayard (het Ros Beiaard) opgesloten zat, een driftig beest dat door iedereen gevreesd werd en nog nooit zijn meester gevonden had. Onverschrokken trad Reinout het briesende paard tegemoet, dat hem onmiddellijk met een fikse trap enkele meters verder gooide. Reinout wilde het echter niet opgeven en na een heroïsche strijd slaagde hij erin het wonderbare paard aan zijn wil te onderwerpen. Vanaf dat moment zou het Ros Beiaard ridder Reinout blindelings gehoorzamen. Maar er ontstond een ernstige vete tussen Karel de Grote en Aymon en zijn zonen. Tijdens een partijtje schaak aan het hof volgde een hoogoplopende ruzie tussen Reinout en zijn neef Lodewijk, Karels zoon, waarbij de driftige Reinout in zo’n woede ontstak, dat hij alle stukken omver gooide en zijn tegenspeler een dodelijke dreun op het hoofd gaf met het zware zilveren schaakbord. Karel zwoer dat hij Lodewijk zou wreken en hij achtervolgde de vier broers, die wegvluchtten op de rug van het ros Beiaard en zich verborgen in de ontoegankelijke Ardennen. Vanuit hun sterke burcht Montalbaen verdedigen de vier ridders zich tegen de aanvallende legerbenden van hun oom. Intussen was hun vader Aymon in de handen van Karel de Grote gevallen. Karel was enkel bereid vrede te sluiten en Aymon vrij te laten, indien het duivelse Ros Beiaard aan hem werd uitgeleverd. Reinout weigerde aanvankelijk op dit voorstel in te gaan, maar zwichtte uiteindelijk toch onder de smeekbeden van zijn moeder. Omdat het paard de reputatie had onoverwinnelijk te zijn, besloot Karel het te verdrinken. Met gebroken hart en lede ogen moest Reinout lijdzaam toezien hoe het naar de rivier werd gebracht en met zware molenstenen om de nek in het water werd gegooid. Tot tweemaal toe verbrijzelde het paard met één hoefslag de stenen en zwom het terug naar de oever, waar Reinout stond te kijken. Bij een derde poging werden de stenen verzwaard, maar toch kwam het Ros Beiaard weer boven water, reikhalzend naar zijn meester, maar die kon het lijden van het beest niet meer aanzien en wendde zijn hoofd af. Denkend dat zijn meester niets meer van hem wilde weten, liet het nobele dier zich verdrinken. Vooral in de Maasvallei houden vele verhalen de sage van de Vier Heemskinderen in leven. De rivier waarin het Ros Beiaard werd verdronken, wordt geïdentificeerd met de Maas. De burcht van Montalbaen is volgens sommigen Montauban sous Buzenol, nabij Virton (niet te verwarren met Montauban in Frankrijk) waar zich inderdaad ruïnes bevinden. Maar ook het kasteel Poilvache wordt ermee in verband gebracht. Volgens de plaatselijke legende zou het Ros Beiaard de beroemde Rocher Bayard, een naaldvormige rotspunt nabij Dinant, tijdens de vlucht van de Vier Heemskinderen met één hoefslag gespleten hebben. Ook in de Franse Ardennen (onder meer in de omgeving van Monthermé en Revin) herinneren verschillende plaatsnamen nog aan de heldendaden van de Vier Heemskinderen. In Vlaanderen bestaat nog een lokale variant: dáár was Aymon de heer van Dendermonde, en het Ros Beiaard zou niet in de Maas maar in de Schelde verdronken zijn. Alleszins spelen de Vier Heemskinderen en het Ros Beiaard een grote rol in de plaatselijke folklore van Dendermonde. Alle figuren (zowel de hoofd- als bijfiguren) uit Karel ende Elegast kunnen op enigerlei wijze worden herleid tot figuren uit de historie van de vier Heemskinderen: zo is de christelijke ridder-tovenaar Elegast in feite de christelijke ridder-tovenaar Malegijs. In Nijkerk, vlak naast de Grote Kerk, staat een beeld van de Vier Heemskinderen op het Ros Beyaard. Ook in Geldrop staat op de Laan der vier Heemskinderen een zelfde soort beeld. De Angelo Roncallischool aan de Hendrik Berlagestraat werd in 1968 geopend. In het kader van de 1 procent regeling had het schoolbestuur het oog laten vallen op een kunstwerk van Kees Keijzer. Eerder maakte Keijzer een beeld voor Basisschool De Liniedoorn in de Baliëndijk. Na opheffing en afbraak van de school in 1992 is het beeld verplaatst naar de Rombout Keldermansstraat. In 2016 is het parkje heringericht en het kunstwerk 200 meter verderop geplaatst. Op Haagdijk 20 is eveneens een kunstwerk aangebracht met de naam Vier Heemskinderen. Het betreft het uithangbord van Klaartje Scheer.
Naam: Vier Heemskinderen Omschrijving: abstract Kunstenaar: Kees Keijzer – RKD Hoogte: x meter Jaar: 1968 Materiaal: ijzer Sokkel: beton, ca, 80 cm Locatie: t.o. Rombout Keldermansstraat 53
Dit kunstwerk hing tot 2020 aan de gevel van het voormalige schoolgebouw van de Mariaveld Mavo. De school is toen gesloopt om plaats te maken voor een nieuw appartementencomplex. Het nieuwe appartementencomplex is in 2023 opgeleverd. Kort daarna is het kunstwerk teruggeplaatst aan de buitengevel van het gebouw. Kees Keijzer verzorgde ook de beelden van De Meeuw en de 4 Heemskinderen. Dit laatste beeld vertoont overeenkomsten met dit beeld. In het werk van de Kees Keijzer zien we veel beelden opgebouwd uit delen metaal die aan elkaar zijn gelast. Andere beelden van de kunstenaar in Breda zijn: Brug, Meeuw en Vier Heemskinderen.
Omschrijving: abstract beeld Kunstenaar: Kees Keijzer – RKD Afm.: ca. 1,7 x 1,6 meter Materiaal: staal Locatie: Keermanslaan
Oorspronkelijk stonden deze beelden in de Franse tuin van Kasteel Bouvigne. Ze stonden letterlijk in een ligusterhaag op een rij. De beelden stellen figuren voor uit de Romeinse en Griekse mythologie.
Omschrijving: 7 beelden van mensen Hoogte: ca. 1,7 meter Materiaal: steen Locatie: Engelse tuin, Kasteel Bouvigne
De Gemeente Breda besloot in juni 2024 om de graven van Molukse militairen uit het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger en hun echtgenotes voor onbepaalde tijd in stand te houden en hen te eren met diverse initiatieven, zoals informatieborden over de geschiedenis op de begraafplaatsen en een herdenkingsmonument. Op zaterdag 26 oktober 2024 onthulde burgemeester Depla onder grote belangstelling samen met vertegenwoordigers uit de Molukse gemeenschap dit herdenkingsmonument in park Valkenberg. Het is in nauwe samenwerking met initiatiefgroep ‘bijzondere status graven KNIL-militairen’ tot stand gekomen. Het monument staat symbool voor de erkenning van het leed van de Molukse KNIL-militairen. In 1951 arriveerden 12.500 Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen in Nederland, getraumatiseerd door de Tweede Wereldoorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. De Molukken kwamen met hun gezinnen aan in een vreemd land na jarenlang met het Nederlandse leger gestreden te hebben tegen het Indonesisch regime dat onafhankelijk van Nederland wilde worden. Het verblijf van deze Molukse KNIL-militairen in Nederland zou tijdelijk zijn in afwachting van een door de Nederlandse regering beloofde terugkeer naar een vrije Republiek der Zuid-Molukken. Uiteindelijk kwam van deze belofte niets terecht en werd het verblijf in Nederland, tegen hun wil in, permanent. De militairen en hun gezinnen werden de eerste 10 jaar opgevangen in voormalige werk- en concentratiekampen, zoals Kamp Westerbork en Kamp Vught. Bovendien wachtte hen een collectief ontslag uit het leger en daarmee het verlies van de KNIL-status. Dit alles heeft veel verdriet, boosheid en leed veroorzaakt dat ook in volgende generaties nog steeds voelbaar is. Sinds 1963 heeft een deel van de Molukse gemeenschap zich gevestigd in de Bredase wijk de Driesprong. Na een moeizame periode in de jaren 70 en 80, werd in 1996 een convenant opgesteld tussen de gemeente en de Molukse gemeenschap, waarin hun eigenheid en bijzondere geschiedenis werd erkend. Dit vormde de basis voor herstel van vertrouwen en een betere toekomst. De Molukse gemeenschap is inmiddels een gewaardeerd en onlosmakelijk onderdeel van Breda. De gemeente nam vanaf 1 januari 2024 de kosten van de grafrechten en groot onderhoud van de graven van deze KNIL-militairen en hun echtgenotes voor haar rekening. Ook werd een eenmalig bedrag vrijgemaakt voor het plaatsen van informatieborden bij de ingang op begraafplaatsen Zuylen en Driesprong met daarop de namen van de Molukse KNIL-militairen die op de begraafplaatsen begraven liggen en werden de graven gemarkeerd. Met de herdenkingsplek in Park Valkenberg wil Gemeente Breda haar respect tonen en recht doen aan de Molukse KNIL-militairen en hun echtgenotes en de moeilijke omstandigheden waarin zij na hun aankomst in Nederland terecht zijn gekomen. Ook wil de gemeente hiermee hun bijzondere geschiedenis en de belangrijke bijdrage die zij geleverd hebben aan de Nederlandse strijd overzee, levend houden. Niet alleen voor de huidige maar ook voor toekomstige generaties. Het KNIL werd in 1814 opgericht om de Nederlandse koloniale belangen in toenmalig Nederlands-Indië te beschermen, en werd in 1950 ontbonden. Met het eerbetoon door Gemeente Breda is een weg ingeslagen van respect en wederzijds begrip. Het herdenkingsmonument is niet alleen een herinnering aan een gebroken belofte maar staat juist ook symbool voor verzoening en een gezamenlijke en hoopvolle toekomst in Nederland. In het monument bestaat uit twee hardstenen zuilen waar diverse elementen, teksten en symbolen in zijn verwerkt. Rechter zuil: Op de top een bronzen plaquette met een portret van een KNIL-militair en zijn echtgenote. Het benadrukt de vaak onderbelichte maar belangrijke rol van de vrouw die achterblijft wanneer haar man in dienst is. Het staat ook symbool voor de gedeelde zorgen van het gezin en de onzekerheden na aankomst in Nederland. Onder het portret is een ereteken aangebracht met daarop het jaartal 1951, het jaar waarin Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen naar Nederland kwamen. De kruidnagel en nootmuskaat – in het Maleis ‘tjenkeh’ en ‘pala’ – in het midden van het ereteken herinneren aan de specerijenhandel tussen de Molukken en Nederland en de negatieve gevolgen hiervan voor de inheemse bevolking. Het ontwerp is geïnspireerd op een kunstwerk van de Molukse kunstenaar Boetje Pattirane. Onder dit ereteken staat het symbool van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger. Tussen de twee bronzen symbolen staat de inscriptie: “Eerbetoon aan de Molukse KNIL-militairen. Een geschiedenis van leed door de gebroken belofte. Een toekomst van hoop door erkenning”. Linker zuil: Op de top een bronzen plaquette met de tekst: “De witte anjer is het symbool van alle Nederlandse veteranen. Met deze zuil en het witte anjerperk tonen Bredanaars hun waardering en respect voor de onvoorwaardelijke inzet voor onze vrede en veiligheid”. Onder deze plaquette een symbool van de Bredaase Veteranen. Tussen de twee plaquettes de inscriptie: “Trots en verbonden”. Het gedenkteken is voorzien van een QR-code waarmee meer informatie over de bijzondere geschiedenis van deze Molukse KNIL-militairen opgehaald kan worden.
In navolging van Breda besloot ook de gemeente Vlissingen de KNIL-militairen te eren. Ook zij kregen op 17 januari 2025 speciale bordjes bij de graven en ook hun graven zullen niet meer geruimd worden.
Omschrijving: monument Molukse KNIL-militairen Materiaal: brons, hardsteen Hoogte: ca. 1,5 meter Jaar: 26-10-2024 Inscripties: zie hierboven Locatie: Valkenberg park N51 35.473 E4 46.763
Aangeboden namens alle Boemeldonckers bij gelegenheid van de viering van het elfjarig bestaan van Prinsenbeek als de carnavalsplaats Boemeldonck. In het beeldje is het idee van de karnavaleske vriendschap en broederschap geconcretiseerd. Zie ook voorgaande beeld, De Boemeltrein.
Het beeld heeft tijdelijk voor het voormalig gemeentehuis van Prinsenbeek gestaan dat in 2012/2013 is verbouwd tot woonzorgcentrum Hagedonk. In 2011 is het beeld verplaatst vanwege renovatiewerkzaamheden van het voormalige gemeentehuis. Het beeld is daarna wit geschilderd en staat nu aan de overkant recht voor de kerk. Bij het gemeentehuis is daarna een ander beeld gekomen. Onderschrift: VERBROEDERING, AANGEBODEN NAMENS ALLE BOEMELDDONKERS GERARD VERPAALEN 1976 C.V. DE ZWOERTJES 1998 HERPLAATST 2011
Dit beeld is een cadeau van de Stichting Bredase Carnavals Viering (BCV) aan de Bredase bevolking ter gelegenheid van het 55-jarig bestaan. Tollenaer werkte bijna 30 jaar bij ijzergieterij en machinefabriek Touw in de Belcrum. Na sluiting van de fabriek begon hij voor zichzelf. Naast naamplaatjes voor columbariums en urnentuinen maakte hij medailles, onderscheidingen en beeldjes voor carnaval en kleine kunstwerken. Andere voorwerpen van zijn hand zijn: het Boemeltje op de markt in Prinsenbeek, de (voormalige) carnavalsplaquettes in de Ridderstraat en het bronzen begijntje met de rozenkrans op Begraafplaats Zuilen. Wanneer men spreekt van met of op sint-juttemis bedoelt men gewoonlijk nooit, omdat deze heilige niet bestaat (en er daarom ook geen feestdag is met die naam). Met ‘wachten tot sint-juttemis’ wordt om diezelfde reden bedoeld: eindeloos wachten. De volledige uitdrukking is met sint-juttemis, als de kalveren op het ijs dansen. Jutte zou een koosvorm zijn van Judith, de bijbelse heldin, van wie de naamdag op 17 augustus zou vallen. (In werkelijkheid valt haar naamdag op 24 maart en 7 september. In augustus ligt er uiteraard geen ijs, en kalveren kunnen niet dansen, vandaar de betekenis nooit. Deskundigen op het gebied van volkscultuur menen dat dit verhaal uit de lucht gegrepen is en wijzen erop dat noch de heilige Judit noch de heilige Jutta haar naamdag op 17 augustus heeft. Op drie zijdes van de sokkel zijn kleine bronzen afbeeldingen aangebracht van een nar.
Naam: Sinte Juttemis Kunstenaar: ontwerp Nico van de Burgt, gemaakt door Aimé Tollenaer Omschrijving: carnavalesk beeld van zittend vrouwtje Jaar: 1991 Materiaal: brons Opschrift: zie hierboven Sokkel: beton, hoogte ca. 1 meter Locatie: Ridderstraat 2 N51 35.247 E4 46.595
In 1986 werd dit werkstuk voor het eerst getoond in een tentoonstelling in de Beyerd. Op advies van de Commissie voor Beeldende Kunsten besloten B&W tot aanschaf. Na twee jaar discussie over de locatie werd in september 1989 het beeld geplaatst op het grasveld aan de Vlaszak. De kunstenaar gaf zelf de voorkeur aan het pleintje tegenover Concordia, maar die plaats werd afgekeurd vanwege het moeten rooien van boom. Het thema, aldus de commissie, behelst “een universeel gegeven in de menselijke geschiedenis en heeft een optimale gestalte gekregen. De volstrekt originele verbeelding van dit thema is enerzijds representatief en heeft anderzijds een grote verstaanbaarheid voor de beschouwer”. Het werk grijpt terug op het Oude Testament verhaal van Abraham die opdracht kreeg zijn zoon Isaac te offeren. Op het laatste moment weet een engel Abraham tegen te houden. Hij offert vervolgens een ram die in het struikgewas verstrikt was geraakt. Abraham die zoveel deed in de naam van God werd hiermee zelf op de proef gesteld. De kunstenaar werkte zelf als herder in kibboetsen en in de kopermijnen in de Negro woestijn. Hij voltooide zijn studie in Londen en keerde daarna terug naar zijn geboortestad Tel Aviv. Tijdens een expositie in Venetië maakte de kunstenaar kennis met Frank Tiesing, later directeur van de Beyerd, het begin van zijn artistieke relatie met Nederland. Van de kunstenaar zijn er 3 werken in Nederland: ‘Het offer van Isaac’ ‘in Breda, ‘De droom‘ Buddinghplein in Dordrecht en ‘Kissing birds‘ in Leiden. Begin november 2022 heeft de gemeente het kunstwerk verwijderd bij de Vlaszak. Het ruige kunstwerk had schade opgelopen en om ‘gevaarlijke situaties’ te voorkomen is het weggehaald. De Vlaszak werd in 2024-2025 heringericht en daardoor was er geen plaats meer voor het beeld. BNdeStem plaatste op 14 november 2022 een artikel met de tekst “Lelijkste beeld dat bestaat, verdwijnt voor altijd van Vlaszak, mierenkunstwerk Willemstraat opgelapt”. Dit is een typische voorbeeld van de media waarbij de mening van één persoon door een domme reporter voor waarheid wordt aangenomen alsof het ieders mening is. De mening was in dit geval van oudburgemeester van Breda Ed Nijpels. Blijkbaar is Ed Nijpels geen kunstliefhebber en beseft hij niet dat Het Offer van Isaac één van Bredaas meest bijzondere kunstwerken is! De inwoners van Breda konden meepraten over een nieuwe locatie van het kunstwerk en de gemeente schreef in januari 2023 een verkiezing uit op www.planbreda.nl. De gemeente stelde daarbij de Claudius Prinsenlaan, de Ruiterboslaan en de Emerparklaan voor als nieuwe locaties. 403 stemmers deden mee en de uitslag was daarbij: 157 Claudius Prinsenlaan, 32 Ruiterboslaan en 214 stemmen voor de Emerparklaan. In oktober 2024 werd het beeld herplaatst in de middenberm van de Emerparklaan.
Naam: Het Offer van Isaac Omschrijving: beeld half schaap / half kind Kunstenaar: Menashe Kadishman (Israël) – RKD Hoogte: ca. 6 mtr. Jaar: 1986/1989 Materiaal: Corten staal (geroest) Locaties: – tot 2024 Vlaszak 10 N51 35.314 E4 46.833 – vanaf 5-10-2024 Emerparklaan
Kunst in Breda 