Kunst in Breda

Bij deze muurschildering maakte Job Wouters gebruik van een hulpmiddel waarbij 6 bussen tegelijk werden bediend. Zodoende ontstond de perfecte afstand tussen de kleur strepen.
De veelkleurigheid en grillige vormen van deze muurschildering verwijzen naar het roerige verleden van de plek waar Wouters het werk maakte. Van kapel in de vijftiende eeuw tot begraafplaats in de zestiende eeuw, groentetuin in de negentiende eeuw en kazerne in de twintigste eeuw.
Job Wouters (Letman) is een Amsterdamse letterontwerper. Als ‘lettergek’ schuwt hij traditionele technieken als kalligrafie zeker niet! Gewapend met zijn ‘spuitbusmachine’ maakt hij unieke letterkunstwerken.
Bron Blind Walls Gallery

Kunstenaar: Job Wouters
Project: Graphic Design Festival Breda, nummer 21
Lengte: ca. 3+3+10 meter
Hoogte: 3,7 meter
Jaar: 2014
Locatie: Achter de Lange Stallen, Mols parkeerterrein

Dit uithangbord verwijst naar een sage uit de tijd van Karel de Grote.
Ridder Aymon van de Ardennen (in het Nederlands verbasterd tot Heems) was een trouwe leenman van Karel de Grote. Hij zou getrouwd geweest zijn met Aye, een zuster van Karel. Zij schonk haar echtgenoot vier zonen: Ritsaert, Writsaert, Adelaert en Reinout. Van het viertal was Reinout de sterkste. De vier zonen kregen van hun vader, naar oude traditie, elk een paard als geschenk. Reinout was echter zo sterk, dat hij zijn rijdier per ongeluk doodde. Toen werd hem een tweede paard aangeboden, maar hij brak reeds de eerste rit de lendenen. Heer Aymon wist echter raad. Omdat een ridder toch een paard moest hebben, bracht hij zijn zoon naar een burcht waarin de beruchte hengst Bayard (het Ros Beiaard) opgesloten zat, een driftig beest dat door iedereen gevreesd werd en nog nooit zijn meester gevonden had. Onverschrokken trad Reinout het briesende paard tegemoet, dat hem onmiddellijk met een fikse trap enkele meters verder gooide. Reinout wilde het echter niet opgeven en na een heroïsche strijd slaagde hij erin het wonderbare paard aan zijn wil te onderwerpen. Vanaf dat moment zou het Ros Beiaard ridder Reinout blindelings gehoorzamen. Maar er ontstond een ernstige vete tussen Karel de Grote en Aymon en zijn zonen. Tijdens een partijtje schaak aan het hof volgde een hoogoplopende ruzie tussen Reinout en zijn neef Lodewijk, Karels zoon, waarbij de driftige Reinout in zo’n woede ontstak, dat hij alle stukken omver gooide en zijn tegenspeler een dodelijke dreun op het hoofd gaf met het zware zilveren schaakbord. Karel zwoer dat hij Lodewijk zou wreken en hij achtervolgde de vier broers, die wegvluchtten op de rug van het ros Beiaard en zich verborgen in de ontoegankelijke Ardennen. Vanuit hun sterke burcht Montalbaen verdedigden de vier ridders zich tegen de aanvallende legerbenden van hun oom.
Intussen was hun vader Aymon in de handen van Karel de Grote gevallen. Karel was enkel bereid vrede te sluiten en Aymon vrij te laten, indien het duivelse Ros Beiaard aan hem werd uitgeleverd. Reinout weigerde aanvankelijk op dit voorstel in te gaan, maar zwichtte uiteindelijk toch onder de smeekbeden van zijn moeder. Omdat het paard de reputatie had onoverwinnelijk te zijn, besloot Karel het te verdrinken. Met gebroken hart en lede ogen moest Reinout lijdzaam toezien hoe het naar de rivier werd gebracht en met zware molenstenen om de nek in het water werd gegooid. Tot tweemaal toe verbrijzelde het paard met één hoefslag de stenen en zwom het terug naar de oever, waar Reinout stond te kijken. Bij een derde poging werden de stenen verzwaard, maar toch kwam het Ros Beiaard weer boven water, reikhalzend naar zijn meester, maar die kon het lijden van het beest niet meer aanzien en wendde zijn hoofd af. Denkend dat zijn meester niets meer van hem wilde weten, liet het nobele dier zich verdrinken.
Vooral in de Maasvallei houden vele verhalen de sage van de Vier Heemskinderen in leven. De rivier waarin het Ros Beiaard werd verdronken, wordt geïdentificeerd met de Maas. De burcht van Montalbaen is volgens sommigen Montauban sous Buzenol, nabij Virton (niet te verwarren met Montauban in Frankrijk) waar zich inderdaad ruïnes bevinden. Maar ook het kasteel Poilvache wordt ermee in verband gebracht. Volgens de plaatselijke legende zou het Ros Beiaard de beroemde Rocher Bayard, een naaldvormige rotspunt nabij Dinant, tijdens de vlucht van de Vier Heemskinderen met één hoefslag gespleten hebben.
Ook in de Franse Ardennen (onder meer in de omgeving van Monthermé en Revin) herinneren verschillende plaatsnamen nog aan de heldendaden van de Vier Heemskinderen.
In Vlaanderen bestaat nog een lokale variant: dáár was Aymon de heer van Dendermonde, en het Ros Beiaard zou niet in de Maas maar in de Schelde verdronken zijn. Alleszins spelen de Vier Heemskinderen en het Ros Beiaard een grote rol in de plaatselijke folklore van Dendermonde.
Alle figuren (zowel de hoofd- als bijfiguren) uit Karel en de Elegast kunnen op enigerlei wijze worden herleid tot figuren uit de historie van de vier Heemskinderen: zo is de christelijke ridder-tovenaar Elegast in feite de christelijke ridder-tovenaar Malegijs.
In Nijkerk, vlak naast de Grote Kerk, staat een beeld van de Vier Heemskinderen op het Ros Beyaard. Ook in Geldrop staat op de Laan der vier Heemskinderen een zelfde soort beeld.
Op het plantsoen nabij de Rombout Keldermansstraat is eveneens een kunstwerk aangebracht met de naam Vier Heemskinderen. Het betreft een beeld van Kees Keijzer.

Naam: Vier Heemskinderen
Omschrijving: uithangbord van paard met 4 kinderen
Kunstenaar: Klaartje Scheer en Eloi Koreman
Afm.: 2 x 1,25 meter
Materiaal: 1 cm beroet verzinkt staal en verzinkt staal voor de steun
Locatie: Haagdijk 20 N51 35.305 E4 46.215

Deze reliëfsteen verwijst naar de Vrede van Breda. De Vrede van Breda, gesloten op 31 juli 1667 in de Grote Zaal van het Kasteel in de Brabantse stad Breda, was het verdrag tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, Engeland, Frankrijk en Denemarken waarmee de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog eindigde. Afgesproken werd dat het Nederlandse Nieuw-Amsterdam officieel aan de Engelsen werd overgedragen. Nieuw-Amsterdam werd daarna door de Engelsen New York genoemd. De Republiek behield het kort voor de Vrede veroverde Suriname. De Bovenwindse Eilanden (Kleine Antillen) bleven ook bij de Republiek (Nederland).
Karel II van Engeland (koning van Engeland, Schotland en Ierland van 1660 tot 1685) wilde aanvankelijk de vredebesprekingen in ‘s-Gravenhage houden, maar raadpensionaris Johan de Witt zag daar weinig heil in. Hij stelde een aantal andere steden voor, waaronder Breda. Karel II van Engeland koos toen voor Breda, de stad die hij kende. In het voorjaar van 1660 had hij immers zes weken op het Kasteel van Breda verbleven, als logé bij zijn zus Maria Henriëtte Stuart, de weduwe van Willem II van Oranje. Het kasteel was eigendom van de Oranjes.
De VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) werd in 1602 opgericht, nadat sinds 1595 in zes steden met enkele (voor)compagnieën de eerste ervaringen waren opgedaan. In deze zes steden – Amsterdam, Middelburg, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen – werden zogenaamde Kamers gevestigd (met een identieke naam als de plaatsnaam, m.u.v. Middelburg, die de naam Kamer van Zeeland kreeg), elk met hun bewindvoerders.
De WIC (West-Indische Compagnie) werd in 1621 opgericht en kreeg als handelsgebied West-Afrika ten zuiden van de Kreeftskeerkring, Amerika, alsmede alle eilanden tussen Newfoundland en Straat Magellaan. Ook deze compagnie was in – vijf – Kamers verdeeld: Amsterdam, Zeeland, de Maas, het Noorderkwartier en Stad en Lande.
Deze reliëfsteen is aangebracht op een gevel van een villa aan het Wilhelminapark. De vermelding van ‘Hoorn’ op deze reliëfsteen is niet geheel duidelijk. De gemeente Hoorn had immers een relatie met de VOC, terwijl Breda een relatie had met de WIC. Tevens is niet bekend waarom juist deze reliëfsteen op dit gebouw is aangebracht.

Omschrijving: reliëfsteen met nautisch afbeelding
Hoogte: 80 cm
Breedte: 140 cm
Materiaal: natuursteen
Locatie: Wilhelminapark 19

De tweejarige verbouwing van het winkelcentrum de Barones werd in december 2017 afgerond. Na de verbouwing werd dit kunstwerk in de entree aan de Lange Brugstraat geplaatst. De eigenaar van het pand, Kroonenburg Groep, vierde hiermee de afgeronde herontwikkeling. Het kleurrijke object verbeeldt de beweging van een windvlaag door textiel. Bij de creatie ervan, keek de kunstenaar naar de manier waarop wind zich verplaatst door Afrikaanse waxprinten; een populaire stof in Afrikaanse kledij die een Nederlandse oorsprong heeft. Die bewegingen van de wind waren de blauwdruk voor dit massieve kunstwerk gemaakt van glasvezel en staal. De kunstenaar maakte eerder dergelijke ‘Windsculptures’ die in diverse wereldsteden zijn geplaatst, maar iedere sculptuur is van een unieke beschildering voorzien.

Naam: Windsculpture VI
Omschrijving: abstract
Kunstenaar: Yinka Shonibare – RKD
Hoogte: 6 meter
Jaar: 1 december 2017
Materiaal: glasvezel met stalen frame
Locatie: entree De Barones Lange Brugstraat

“Planologische contra-expertise bij het juiste gebruik van een huishoudartikel” was de officiële titel van het kunstwerk. Het kunstwerk was eigenlijk bedoeld voor een plek in de boomgaard op de hoek van de Nieuwe Kadijk en de Doornboslaan. In ieder geval had dan de boomgaard gered kunnen worden. Bovendien was er een link tussen een oud deel van de stad en een koude kunstmatige nieuwbouwwijk. Het was bestemd voor de bewoners in de directe omgeving, niet voor de toevallige voorbijganger. Een vorm van kritiek op de maatschappij en de planologie in het bijzonder. De scharen doorknippen het blok dat gevormd wordt door palen en pijlen. Dimensionale mogelijkheden uit het oog verliezen, knippen in een richting is dodelijk.
De beoogde plek bleek in 1970 uiteindelijk bestemd voor een school. De boomgaard moest toch weg en de school kwam er. De kunstenaar kon zelf op zoek naar een nieuwe locatie. Deze nieuwe plek voor het gemeentelijk sportcentrum aan de Claudius Prinsenlaan met de onduidelijkheid over de betekenis en symboliek leverde een langdurige discussie op. In 1974 konden de scharen eindelijk geplaatst worden. Boven de scharen zijn vier verlichte pijlen gemonteerd die verspringend aanlichten. Helaas functioneerde deze verlichting van de pijlen al snel niet meer. Ondertussen is naast het scharenproject een skatebaan gekomen.

Naam: Scharenproject
Omschrijving: sculptuur van 4 scharen en verlichte pijlen
Kunstenaar: Theo Besemer – RKD
Jaar: 1974
Materiaal: kunststof
Locatie: Claudius Prinsenlaan nabij Bijster N51 35.000 E4 48.214

In deze schijnbare eenvoudige muurschildering zitten diepere achtergronden. In de schildering nam Jeff Canham de eerste negen woorden van het NATO alfabet op. Het spellingsalfabet van de NAVO dient (evenals andere spelalfabetten) om met behulp van spraak met zo min mogelijk fouten een boodschap te kunnen spellen, ook bijvoorbeeld bij een zeer slecht verstaanbare telefoonverbinding. De schildering verwijst naar het militaire verleden van Achter de Lange Stallen, dat van 1765 tot 1980 onderdeel was het de Chassékazerne. De kazerne was tot 1993 in gebruik door de Landmacht.
Jeff Canham is een sign painter uit San Francisco, bekend om zijn handgeschilderde typografische reclameborden en winkelruiten. Zijn unieke werkwijze krijgt aandacht in de documentaire ‘Sign Painters’.
Bron Blind Walls Gallery

Kunstenaar: Jeff Canham (USA)
Project: Graphic Design Festival Breda, nummer 23
Lengte: ca. 5+2+3 meter
Hoogte: ca. 4,3+2+2 meter
Jaar: 2014
Locatie: Achter de Lange Stallen, Mols parkeerterrein

De Haagpoortbrug is de brug over de singel waar de Nieuwe Haagdijk overgaat in de Haagweg. Bijna honderd jaar geleden is deze brug gebouwd als een sierlijk object. Door de jaren heen is deze veranderd in een functionele brug. De originele brug telde oorspronkelijk vier beelden van de Bredase kunstenaar Theo van Reijn. In 1966 werden de brug en de beelden afgebroken en vervangen door een bredere verkeersbrug in verband met het toenemende verkeer. In 2017 heeft de Haagpoortbrug een opknapbeurt gekregen om beter recht te doen aan de historische betekenis van de brug. De opwaardering vormde het sluitstuk van de renovatie van de Haagweg en Nieuwe Haagdijk, die al eerder gerenoveerd waren.
De originele beelden zijn in november 2017 herplaatst en staan nu op sokkels in de middenberm in plaats van aan de brugrailing. De  beeldhouwwerken  verbeelden aan de ene kant ‘de ontmoeting’ en aan de andere kant ‘het afscheid’. De sokkels verwijzen met hun materialisatie en ambachtelijk metselwerk naar de oorspronkelijke brug uit de jaren ’30 van de vorige eeuw. De middenberm is ingericht als verblijfsruimte met bankjes. Het hele project werd 9 december 2017 feestelijk opgeleverd.

Omschrijving: vier beelden
Kunstenaar: Theo van Reijn – RKD
Hoogte: ca. 120 cm
Jaar: 9-12-2017
Materiaal: graniet
Locatie: nabij Nieuwe Haagdijk 46

Catharina van Alexandrië ofwel ‘De heilige Katharina, de grote martelares († 25 november 307) behoort tot de populairste heiligen van de Middeleeuwen. Door de geschiedenis heen is haar oorspronkelijk Griekse biografie (ca. 6e eeuw) zeer verweven geraakt met volksverhalen en nieuwe legenden. Catharina is één van de veertien noodhelpers. Ze wordt aangeroepen als beschermster tegen de pest en ter bewaking van de kuisheid. Ook wordt ze soms gezien als beschermster tijdens de bevalling.
Catharina kwam volgens de oudste overlevering uit een roemrijk patriciërsgeslacht en was de dochter van Costus, de gouverneur van Alexandrië. Ze kende alle werken van Plato uit haar hoofd toen ze nog maar vijftien was. Ze was Jezus met hart en ziel toegedaan, en beloofde hem haar maagdelijkheid. Nauwelijks had ze dat gedaan, of keizer Maxentius werd verliefd op haar. Op haar weigering om na zijn echtgenote de tweede dame aan het hof te worden, wilde hij haar dwingen haar geloof af te zweren onder bedreiging met gruwelijke folteringen. Ook stuurde hij veertig heidense filosofen op haar af om haar te bekeren, maar in plaats van Catharina te bekeren tot het heidendom werden de geleerden tijdens de discussie met Catharina bekeerd tot het Christendom. Daarop wilde de keizer haar laten verpletteren met een folterrad waarop scherpe ijzeren punten waren gemonteerd. Door haar gebed kwam een engel haar te hulp en door bliksem brak het rad. De keizer wilde haar laten verbranden, maar het vuur waaide uiteen en verbrandde de beulen. Uiteindelijk lukte het dan toch haar te onthoofden. Uit haar halswond stroomde melk die de stad van de pest bevrijdde. Haar lichaam werd door engelen naar de Sinaïberg gebracht, waar het rond het jaar 800 door pelgrims teruggevonden werd. Het was nog steeds in goede staat. Naast de berg werd later het Katharinaklooster gebouwd.
Catharina wordt meestal met een martelwerktuig, een rad met scherpe punten afgebeeld. Een engelenkopje midden op het rad heeft triomfantelijk een stuk van het rad in de mond. Onder haar voeten ligt Maxentius, zijn hoofd loopt uit in een arm die het zwaard vasthoudt waarmee Catharina uiteindelijk onthoofd werd. (moeilijk te zien op foto)
Het beeld vormde de afronding van de bouw van het nieuwe poortgebouw en kon er komen dankzij een actie onder de lezers van Dagblad De Stem. Het bevindt zich in een nis boven de poort in de Catharinastraat en het is afgeschermd met gaas om vogels te vermijden.
In het Stedelijkmuseum is eveneens een beeld van Catharina tentoongesteld.

Naam: Heilige Catharina
Omschrijving: beeld van Catharina van Alexandrië
Kunstenaar: Niel Steenbergen – RKD
Materiaal: brons
Hoogte: 1,65 meter
Jaar: 1980
Locatie: boven de poort van het poortgebouw zijde Catharinastraat

Een atlant of telamon is in de architectuur en beeldhouwkunst een zuil in de vorm van een mannenfiguur die het hoofdgestel van een gebouw draagt. De naam atlant is afgeleid van Atlas (genitief: Atlantos), de mythologische hemeldrager. De vrouwelijke variant van de atlant is de kariatide. De atlant ondersteunt hier niet een gebouw maar een fronton. Een fronton is de bekroning van een gevel, venster of ingang in driehoeks- of segmentvorm.
In de Klassieke Bouwkunst (Grieken en Romeinen) werd het fronton vaak in de voorgevel gebruikt om de ingangspartij te benadrukken. Gebouwen die later zijn gebouwd in een classicistische en neoclassicistische stijl hebben vaak een fronton. Het Paleis op de Dam en Koninklijk Theater Carré in Amsterdam zijn twee voorbeelden hiervan.
Bij de barokke architectuur werd ook wel het gebroken fronton toegepast. Hierbij werd het middendeel van het fronton niet aangebracht, zodat enkel de linker- en rechterkant van het fronton aanwezig waren als twee driehoekige structuren. Het fronton van dit huis is eveneens gebroken en voorzien van niet versierde driehoeken. Alleen de 2 steunen zijn versierd. De 2 beelden lijken identiek, maar ze zijn het niet.
Het is prachtig voorbeeld hoe architectuur, constructie, beelden en kunst hand in hand kunnen gaan. Dit zijn de enige atlanten in Breda. Er bevinden zich enkele frontons in Breda zoals aan de Veemarktstraat 64.

Omschrijving: atlant of telamon
Hoogte: ca. 2,2 meter
Montagehoogte: 4 meter, 1e verdieping
Locatie: Nieuwe Ginnekenstraat 43

Dit borstbeeld staat in de hal van de voormalige gouverneurs woning (commandeurshuis) op de KMA.
Koningin Wilhelmina is goed vertegenwoordigd op de KMA, want er zijn maar liefst 5 beelden van haar te vinden op de KMA.

Omschrijving: borstbeeld van koningin Wilhelmina
Hoogte: ca. 60 cm
Materiaal: steen
Locatie: Blokhuis