Kunst in Breda

Pegasus of Pegasos is een figuur uit de Griekse mythologie. Pegasus, het gevleugelde paard, ontstond uit een liefde tussen de gorgo Medusa en de zeegod Poseidon. Hij kwam ter wereld uit Medusa’s bloed toen de held Perseus haar doodde.
Zijn bekendste optreden is wellicht in de mythe van Bellerophon, waarin Bellerophon het dier vangt en temt zodat deze van dienst kan zijn in de strijd tegen de Chimaira en tegen de Amazonen. Bellerophon probeerde op Pegasus naar de Olympus te vliegen, maar de goden doorzagen de hoogmoedige daad van Bellerophon en stuurden een steekvlieg, die Pegasus onder de staart beet. Pegasus steigerde en Bellerophon viel eraf en stierf een gruwelijke dood (hoewel hij volgens sommige bronnen door de godin Athena werd gered). Pegasus kwam wel op de Olympus aan en werd ‘drager’ van de bliksemschichten van Zeus.
Waarom deze specifieke afbeelding zich boven de entreedeur bevindt is niet bekend bij de redactie.

Sluitsteen: met afbeelding van pegasus
Hoogte: 30 cm
Materiaal: steen
Locatie: La Barrique, Haagse Markt 8

In de Catharinakerk op de Begijnhof zijn diverse beelden opgesteld langs de gevels van het schip. Dit beeld van St. Antonius bevindt zich aan de rechterzijde. Hij is de patroonheilige van de franciscanen, verloren voorwerpen, vrouwen en kinderen, armen, bakkers, mijnwerkers, het huwelijk, reizigers en verliefden en patroon tegen schipbreuk, de pest en koorts.
Kenmerkend voor St. Antoniusbeelden het hoog gehouden kind Jezus op de linker arm. Meestal houdt hij in de rechterhand een lelie vast. Antonius is gekleed in een Franciscaner pij.
St. Antonius beelden komen veel voor in de kerken van Breda. Ze zijn onder andere te vinden in de St. Antoniuskathedraal aan de St. Janstraat, de kerk aan de Haagdijk en de Sacramentskerk aan de Zandberglaan.

Omschrijving: beeld van St. Antonius met kind Jezus
Materiaal: hout
Hoogte: ca. 1,5 – 1,6 meter
Jaar: 1837?
Locatie: Begijnhof Catharinastraat

Dit monument is samen met zijn pendant van H.G. Seelig vervaardigd naar aanleiding van de herdenking van het 40-jarig bestaan van de Koninklijke Militaire Academie in 1868. Beide stenen stonden aanvankelijk op de KMA. De vormgeving van de portretten en het profiel van de ronde lijsten er omheen, vertoont grote gelijkenis met die van de medaillons op de binnenplaats van de KMA. Nadat enige jaren daarvoor de Noord-Buitensingel was omgedoopt tot Delpratsingel en de Noord-Binnensingel Selligsingel werd, volgde in 1899 verplaatsing van beide gedenkstenen naar prominentere gevels op deze singel.
Isaac Paul Delprat (Den Haag, 25 november 1793 – aldaar, 14 mei 1880) was een genie-officier en conservatief Tweede-Kamerlid voor het district ‘s-Gravenhage uit een Waals-hervormde familie. Leidde in 1861-1862 de parlementaire enquête naar de zeemacht en maakte ook deel uit van de enquêtecommissies Zwolsche Diep en Maas en Zuid-Willemsvaart. Kreeg in Utrecht in 1861 een eredoctoraat. Hoofd onderwijs in de wis- en natuurkundige vakken Koninklijke Militaire Academie te Breda, vanaf 11 augustus 1828, tweede commandant (1836-1841) en commandant van de KMA (1841-1852).
In Breda zijn meer afbeeldingen van hoge militaire officieren te vinden zoals: D. Chassé in de Duivelsbruglaan, P. van Ham in de Ginnekenstraat en  H.G. Seelig in de Mauritsstraat.

Medaillon: J.P. Delprat
Kunstenaar: Franz Stracké (Duitsland) – RKD
Eigendom: particulier
Hoogte: 1,75 meter
Jaar: 1872
Materiaal: Bentheimer steen
Opschrift:
“J.P. DELPRAT
HULDEBLYK
VAN
VEREERDERS EN
OUDLEERLINGEN”
Locatie: Delpratsingel 1

Dit monument is samen met zijn pendant van J.P. DELPRAT vervaardigd naar aanleiding van de herdenking van het 40-jarig bestaan van de Koninklijke Militaire Academie in 1868.
Beide stenen stonden aanvankelijk op de KMA. De vormgeving van de portretten en het profiel van de ronde lijsten er omheen, vertoont grote gelijkenis met die van de medaillons op de binnenplaats van de KMA. Nadat enige jaren daarvoor de Noord-Buitensingel was omgedoopt tot Delpratsingel en de Noord-Binnensingel Selligsingel werd, volgde in 1899 verplaatsing van beide gedenkstenen naar prominentere gevels op deze singel. In 1968 werd het beeld verplaatst naar Seeligsingel nr. 1 en in 1976 naar de zijgevel van dit pand aan de Mauritsstraat. Tijdens deze verbouwing in 1976 raakte de steen beschadigd. Er kwam een goed gelijkend nieuw beeld gemaakt van composiet, een mengsel van cement, gemalen steen en gips.
Hendrik Gerard Seelig (Neustadt Godens (Oost-Friesland), 8 september 1785 – Ginneken, 3 oktober 1864) was een Nederlandse luitenant-generaal, ridder Militaire Willems-Orde derde klasse, commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, directeur van de Koninklijke Militaire Academie en adjudant in buitengewone dienst van de Koning.
In Breda zijn meer afbeeldingen van hoge militaire officieren te vinden zoals: D. Chassé in de Duivelsbruglaan, J.P. Delprat in de Delpratsingel en P. van Ham in de Ginnekenstraat.

Medaillon: H. G. Seelig
Kunstenaar: Franz Stracké – RKD
Hoogte: 1,5 meter
Jaar: 1870
Materiaal: steen
Opschrift:
“H.G. SEELIG
HULDEBLYK
VAN
VEREERDERS EN
OUDLEERLINGEN”
Status: Rijksmonument 519059
Locatie: Mauritsstraat

Dit uithangbord markeert de oude poort die vroeger leidde naar de huisnummers 151-171, wat ooit een zijsteegje van de Haagdijk vormde. De roestige kleur van het bord is in tegenstelling met de naam van De Blauwe Schuyt. Jaren geleden heeft Prins Carnaval de schuit eigenhandig blauw geschilderd, maar cortenstaal is geroest staal en wint het van lakverf. Cortenstaal heeft de bijzondere eigenschap dat het dunne laagje roest er voor zorgt dat het niet verder roest en wegrot.
Het schip deint niet op de golven maar beweegt zich voort op wielen (een wagen). In het schip zitten de narren; de gekken die de wereld een spiegel voorhouden. Het hele beeld voert ons terug naar de late middeleeuwen, toen mensen met een beperking op een kar werden rondgereden. Dit tot ieders lering en vermaak.
Het bord refereert ook aan een carnavalswagen van de carnavalsoptocht. Op de Haagdijk wordt goed carnaval gevierd. Ieder jaar vertrekt vanuit de Haagdijk de carnavalsstoet naar het centrum. De Haagdijk wordt in Google-streetview zelfs weergeven tijdens de carnavalsoptocht.
Blauw refereert niet alleen naar koude, maar ook blauw van de drank zijn.

Naam: Blauwe Schuit
Omschrijving: uithangbord van carnavalswagen (schip)
Kunstenaar: Klaartje Scheer en Eloi Koreman
Hoogte: 1,5 x 2 meter
Materiaal: corten staal met verzinkt staal voor de wagen
Locatie: Haagdijk 171 N51 35.225 E4 46.079

De Bredase kunstenaar Frans van Lint kijkt met gemengde gevoelens terug op zijn kunstwerk. Hij maakte het beeld in zijn jonge jaren, nog vrijwel zonder enige ervaring op dit gebied. “Ik vind het beeld jeugdzonde, want ik had nog totaal geen inzicht in het maken van beelden. Als student van de kunstacademie St. Joost was ik bezig met bestuderen van reptielen en amfibieën. Ik kreeg toen een opdracht voor een kunstwerk voor het 12-jarig bestaan van bejaardenhuis Vredenbergh”.
De kameleon heeft geen symbolische betekenis, het beeld is gewoon het resultaat van de studie van Van Lint op dat moment. Oorspronkelijk stond het beest op een dikke boomtak met zijn poten stevig er omheen geklemd hield hij zich in evenwicht. Het beeld staat nu op het binnenterrein van het verzorgingstehuis.

Naam: Kameleon
Omschrijving: beeld van kameleon
Kunstenaar: Frans van lint – RKD
Hoogte: ca. x meter
Jaar: 1972
Materiaal:
Locatie: Vredenbergh, Lovensdijkstraat 7

De Poolse kapel is een geschenk van Breda aan de Poolse gemeenschap, een dankbetuiging voor de bevrijding in 1944. In de kapel is een afbeelding van de Poolse Madonna aangebracht. De heilige moeder en haar kind zijn gebaseerd op de icoon van O.L.V. van Czetochowa in de gelijknamige bedevaartsplaats in zuid-Polen. Maria is afgebeeld als Hodegetria; Zij die de weg wijst. Met haar rechterhand wijst Maria naar het kind Jezus die op haar arm zit.
De afbeelding is opgebouwd uit mozaïektegeltjes en ingelegd met edelstenen en bladgoud. Voor de afbeelding zijn 260 (13 x 20) mozaïeksteentjes gebruikt.
De kapel is een ontwerp van architectenbureau Siebers & van Dael, de zandstenen lijst is gemaakt door de beeldhouwer Frans Verhaak en de Madonna is van de hand van de kunstenaar Jan Gladdines.
Op de achterzijde bevindt zich een gevelsteen met de inscriptie: “UIT DANK VOOR BEVRIJDING 1944” en “GEBOUWD 1954 IN MARIA JAAR”.
Op 23 juni 2020 werd door een BLM activist de Madonna bekladdend terwijl de Madonna niets met onderdrukking te maken heeft. Dit tot groot ongenoegen van de Poolse gemeenschap. De gemeente heeft direct de bekladding verwijderd.
Voor het mozaïek staat een altaar van ca. 4 x 1 x 1.2 m die eveneens van de hand van de kunstenaar is.
Poolse herdenkingsmonumenten komen veel voor in Breda (8x). Ze zijn te zien:
– bij het herdenkingsmonument op de Claudius Prinsenlaan
– in het Maria kapelletje, Laan van Mertersem, zie hieronder
– in het Pools erehof, Vogelenzanglaan
– bij het oorlogsmonument in het Wilheminapark
– bij de Panther D tank in jet Wilhelminapark
– bij het Pools militair ereveld aan de Ettensebaan
– Bij het Pools monument aan de Kerkstraat in Bavel

Omschrijving: Poolse kapel
Kunstenaar: Frans Verhaak – RKD / Jan Gladdines – RKD
Hoogte mozaïek: 1,6 meter
Breedte mozaïek: 1,04 meter
Jaar: 1954
Materiaal: keramiek en zandsteen
Status: oorlogsmonument Nationaal Comité 4 en 5 mei
Locatie: Plantsoen Claudius Prinsenlaan en Wilhelminasingel

De Avans Hogeschool heeft een verzameling van opleidingen en heeft kennisoverdracht als doel. In samenwerking met Jan Melis ontwierp Herman Lamers een links en rechtsdraaiend element die je op verschillende manieren kan schakelen waardoor er een grillige bank ontstaat. Midden op het schoolplein staat een enorme kern. Het beeld (bank) is een vertaling van de synaps in de hersenen: de verbinding tussen zenuwen en kernen, de plek waar de kennisoverdracht plaatsvindt. Door hetzelfde element op verschillende wijze aan elkaar te koppelen ontstaat een mooie organische vorm als tegenhanger van de harde architectuur.
Ook de basisschool Burgst aan de Moeraszegge 73 heeft een bank als kunstvoorwerp.

Naam: Synaps
Omschrijving: zitbank
Kunstenaar: Herman Lamers – RKD
Jaar: 2008
Materiaal: beton
Locatie: binnenplaats Avans Hogeschool, Hogeschoollaan 1

De twee wachters omvatten de levensbron. Het water in de levensbron symboliseert de eeuwige kringloop in leven en dood. Het vult of verdampt en slaat neer. Het is microkosmos en macrokosmos ineen zoals het leven zelf ook is.
De wachters zijn de beschermers van het leven. Ze beschermen ons in de kwetsbaarheid van ons menselijk bestaan. De wachters staan symbool voor de mens als levensmedium en als deelnemer, observator en archivaris van het leven.

Naam: Drie – Eenheid
Omschrijving: zuil
Kunstenaar: Ludovicus van Eijnatte – RKD
Jaar: 2002
Materiaal: arduin
Locatie: Begraafplaats Zuylen Tuinzigtlaan 11

Dit sculptuur bevindt zich aan de voorgevel van de basisschool. Het woord “opklimmen” is terug te vinden in de 4 verticale vogels, hetgeen symbool staat voor kinderen die opgroeien.
Een vergelijkbaar gevelsculptuur zien we ook bij de Kellebeek College NOVA, Zomergemstraat 4.

Omschrijving: gevel sculptuur van 4 vogels
Hoogte: ca. 3 meter
Materiaal: steen
Locatie: basisschool De Weerijs, Weerijssingel 1 (Haagpoort)