De commissieleden hadden er een hele kluif aan. Door het schoolbestuur waren ze belast met het doen van een voorstel voor een kunstwerk bij de nieuwbouw van basisschool ‘de Rosmolen’. Onder leiding van de voorzitter, mevr. J.Vuister-ten Horn, werden vijf kunstenaars bezocht. Uiteindelijk sprak het ontwerp van de Bredase beeldhouwer Charles Lous het meeste aan. De architect, dhr. v.d. Meiracker, ging akkoord en dhr. Niemeijer, directeur van de Byerd en belast met de aankoop van beelden voor de gemeente Breda, stond positief tegenover dhr. Lous en het gekozen ontwerp. In februari 1969 stemden B en W van Nieuw-Ginneken in met het voorstel van het schoolbestuur, ondanks dat de kosten voor het beeld (6000,-) en de sokkel (600,-) hoger uitvielen dan de wettelijk verplichte minimaal 1% van de nieuwbouwkosten. De totale kosten van de stichting van de school kwamen ook (ver)uit boven het oorspronkelijk begrote bedrag. Bij de officiële opening van de school op vrijdag 23 mei 1969 ontbrak het beeld nog, pas enkele weken later werd het op zijn plaats gezet. Voor het vervoer van het atelier aan de Tilburgseweg naar de schooltuin aan de Pennendijk werd f 33,60 in rekening gebracht. In plaats van spelende (of stoeiende) kinderen wordt ook de tekst Judoënde kinderen gebruikt. Er is ook een miniatuur uitgave van het beeld uitgegeven.
Omschrijving: beeld van 2 spelende kinderen Kunstenaar: Charles Lous – RKD Kosten: 6000 gulden voor het beeld en 600 gulden voor de sokkel Hoogte: ca. 1,1 meter Hoogte sokkel: ca. 40 cm Jaar: 23-5-1969 Materiaal: composiet van steen, cement, zand en kunststof Locatie: Basisschool De Rosmolen, Pennendijk (zijde) N51 32.868 E4 47.931
Dit kunstwerk bevindt zich voor de entree van de Mencia de Mendoza lyceum. Op de tentoonstelling Brabantse Beeldhouwkunst in 1962 in Veghel was dit beeld een van de meest besproken inzendingen. Volgens een criticus modelleerde Hein Koreman twee vrouwen tot een plastische, zich in de ruimte bewegende eenheid met krachtige arabesken contouren. Al eerder, in de jaren vijftig, ontwikkelde de kunstenaar een nieuwe strakke vormgeving, zoals die ook door Italiaanse beeldhouwers werd beoefend. “Dans” lijkt beïnvloed door de maniëristisch werkende beeldhouwer Marcello Masherini. Andere bekende beelden van Hein Koreman in Breda zijn: Barmhartige Samaritaan, Betaaltafel, Bloemenmeisje, Bokje, Emu, Kringloop, Ree, Schrijvertje, De Trek.
Naam: Dans Kunstenaar: Hein Koreman – RKD Omschrijving: beeld van 2 dansende meisjes Hoogte: 1,9 meter Jaar: 1962 Materiaal: brons Locatie: Mendelssohnlaan 1 N51 34.125 E4 45.794
Na kleuterschool (De Speelwei), bibliotheek en bedrijfsruimte werd het pand aan de Vijverstraat tot april 2017 in gebruik genomen door het museum van de heemkundekring ‘Op de Beek. Het bestaande gevelbeeld is daarbij blijven zitten. Het kleurrijke gevelbeeld toont onder andere diverse afbeeldingen van spelende kinderen.
Tegeltableau: in gevel met tegels Afm.: 1,95 x 3,2 meter Materiaal: keramiek Locatie: Vijverstraat 3, Prinsenbeek
Het Hero-concern bood ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan het beeldje van de Troubadour aan de vier Oranjesteden: Orange (F), Dillenburg (D), Breda en Diest (B). Op de jubileum dag 2 juli 1964 werd het beeld onthuld door directeur Jansen en burgemeester Geuljans. Kort na onthulling werd het weer verwijderd, want zowel aan de sokkel als aan de plaats waar het moest komen te staan diende nog het een en ander te gebeuren. Helaas was het tweede gietsel, bestemd voor de stad Orange in Frankrijk nog niet gereed. Zodoende bracht een delegatie o.l.v. burgemeester en directeur van VVV het Bredaas beeld naar de Franse zusterstad. De gietproblemen waren kennelijk groot, want ook Diest had al een beeld voordat Breda in de zomer van 1966 eindelijk het definitieve exemplaar op de Havermarkt kreeg. Dillenburg moest toen nog twee jaar wachten voordat burgemeester Merkx het beeldje kon gaan aanbieden. De eerste tijd gaf het beeld nog volop aanleiding tot discussie over de vormgeving. Later werd de kunstenares beschuldigt van plagiaat. De Bredase Troubadour zou opvallend veel gelijkenis vertonen met een beeld van de Haagse Kunstenaar Rudi Rooijackers. Dit is nooit afdoende bewezen. Bij de redactie is niet bekend om welk kunstwerk van de kunstenaar het zou gaan. Hero was een van de grote Bredase bedrijven die grote internationale bekendheid heeft gekregen. Hero was van origine een Zwitsers bedrijf, dat in 1914 haar naam verbond aan de kleine fabriek in Breda, die tot dan toe confituren en vruchtenpulp maakte. Daarna groeide het bedrijf uit tot een wereldwijd bedrijf. Waarom het bedrijf in 1964 juist in de vier Oranjesteden een beeld wilde hebben is niet bekend bij de redactie. Een troubadour is van oorsprong een middeleeuwse kunstenaar, vooral begaafd als muzikant-dichter. Troubadours hebben ongetwijfeld hun vak uit gevoerd op de Havermarkt waar al eeuwen terug herbergen waren. Onder op de sokkel zien we redelijk onopvallend de bronzen gemeentewapens van de 4 voornoemde Oranjesteden. Waarom behoren deze steden tot de Oranje steden? Orange heeft bindingen met het Huis Oranje-Nassau. In 1544 erfde Willem I van Oranje (1533-1584) deze stad van zijn neef René van Chalon (1519–1544) en werd hij prins van Orange (Oranje). Het belangrijkste historische monument van Dillenburg is Slot Dillenburg, of wat daarvan over is. Het is het voorvaderlijke kasteel van het Huis Nassau en staat op een 292 meter hoge berg. Juliana van Stolberg (1506-1580) heeft er gewoond; onder anderen Willem van Oranje en zijn broer Jan VI van Nassau-Dillenburg (1536-1606) zijn er geboren. In Breda waren de burgers tot 1795 onderdanen van de heer van Breda, die vanaf 1403 tevens graaf van Nassau en, vanaf 1538, de prins van Oranje-Nassau was. Diest behoorde toe aan Maria van Loon-Heinsberg (1424-1502), die afstamde van de graven van Loon. Na haar huwelijk in 1440 met Jan IV van Nassau (1410-1475) werd Diest deel van het graafschap Nassau-Dillenburg. In 1499 kwam Diest door ruil in het bezit van Engelbrecht II van Nassau (1451-1504), graaf van Nassau. Een van zijn opvolgers, René van Chalon, voerde ook de titel Prins van Oranje. Zo bleef Diest bezit van het huis Oranje-Nassau tot 1795, toen de Zuidelijke Nederlanden bij Frankrijk werden aangehecht. De oudste zoon van Willem I van Oranje, Filips Willem (1554-1618), ligt er begraven in de Sint-Sulpitiuskerk. Heden ten dage voert koning Willem-Alexander der Nederlanden nog steeds de adellijke titel Baron van Diest.
Een onbekende grapjas heeft dit beeld eens voorzien van een eigenaardig naamplaatje. Niet met de naam Troubadour maar met “Willem de Peijper, kernfysicus 1638-1683”. Dat deze grap een eigen leven zou gaan leiden had waarschijnlijk niemand durven voorspellen. In een uitgave van “Uitleg”, toen een officieel gemeentelijk voorlichtingsblad werd aangaande de herinrichting van de Havermarkt gesproken over “het beeldje van de Peijper”!
Naam: Troubadour Omschrijving: beeld van troubadour Kunstenares: Annemieke Post – RKD Afmeting (hxbxd): 105 x 65 x 65 cm Jaar: 21-6-1964 Materiaal: brons Sokkel: natuursteen, hoogte ca. 40 cm Locatie: Havermarkt 12
Deze twee panelen zijn aangebracht in de entree(zuid) van het stadhuis. De panelen zijn beplakt met kranten die vervolgens beschilderd zijn met afbeeldingen van kinderen en volwassen. De panelen bestaan uit meerdere stukken die tegen elkaar zijn gemonteerd. Paneelschildering bestaande uit twee delen, met een voorstelling van fabrieksarbeiders uit Brabant.
Naam: Voettocht naar Lascaux Omschrijving: geschilderde panelen Kunstenaar: Peter van Houten – RKD Afm.: ca. 4 x 3 meter Jaar: 1992 Materiaal: linnen, papier, hout Locatie: Claudius Prinsenlaan 10, in stadhuis N51 35.261 E4 47.003
Omdat er in de negentiende-eeuwse uitleg ter plaatse van de Nieuwe Ginnekenstraat weinig ruimte was gereserveerd voor de vestiging van winkels, werd door de gemeente Breda in 1932 een plan getekend voor de bouw van een winkelpassage met daarboven 32 appartementen. Tussen de oostelijke zijde van de Nieuwe Ginnekenstraat en de Dr. van Mierlostraat werd de winkelpassage ‘Passage Zuidpoort’ gesitueerd. Op de kopse kanten van de passage zijn twee bijzondere muurschilderingen aangebracht door de Bredase kunstenaar Jan Strube. De schilderingen symboliseren diverse feiten en gebeurtenissen uit de Bredase geschiedenis. Aan de zijde van de Nieuw Ginnekenstraat is de stad Breda afgebeeld met de toren van de Grote Kerk, het Spanjaardsgat en de Granaattoren en de Duiventoren van de KMA/kasteel van Breda. Tussen de torens symbolisch de poort waardoor het Turfschip van Adriaen van Bergen in 1590 de burcht invoer. Op de afbeelding is het schip met de naam De Welvaart Breda ’35 afgebeeld. Op de voorsteven staan een jonge man en vrouw aan het stuurwiel al zwaaiend naar het Bredase volk. Aan de linkerzijde staat het gewone Bredase volk, wuivend. Muzikanten zorgen voor muziek. Aan de rechterzijde bevinden zich de notabelen met een afvaardiging van de geestelijkheid en het leger. Prominent aanwezig is de toenmalige burgemeester Willem van Sonsbeeck (in ambtskostuum) vrolijk in gesprek met een man, de architect Frans Mol (die toen nog maar 25 jaar oud was). De man met de rol papier – de bouwtekening – in de hand is de bouwondernemer J. van Poppel. Pierre Hornix – de toenmalige directeur van Openbare Werken – is vermoedelijk afgebeeld links achter de architect (in grijs kostuum, en profiel). Aan de zijde van de Dr. Van Mierlostraat is de achtersteven van het schip weergegeven. In de tegenstelling tot het Turfschip van 1590 vaart dit schip juist de burcht uit en brengt het de Bredase bevolking ‘Geloof, Schoonheid, Werklust…… Welvaart’, hetgeen in tekst is weergegeven boven de gemeentevlag van Breda. De kunstenaar kon toen nog niet behoeden dat vijf later de Tweede Wereldoorlog zou uitbreken! Achter het woord Werklust staan zes puntjes. Wat zou de kunstenaar daarmee bedoeld hebben? Wilde hij nog meer positieve woorden opsommen? Wilde hij dat de kijker het invulde? We zullen er nooit meer achter komen. Op het dek een moderne weergave van de drie gratiën. In de Griekse oudheid staan de drie vrouwen voor Schoonheid, Vreugde en Geluk. De drie jonge vrouwen rond een klok dragen kleding van die tijd; jurken tot over de knie en lange zwarte kousen. Eén vrouw speelt staande op een fluit, de twee andere vrouwen – een tweeling – zijn half liggend afgebeeld met een schaal met fruit in de hand. Op de klok is de tekst “Levens Time Centre” weergegeven. De klok is overigens een echte klok. Buiten de muurschilderingen in de Grote Kerk zijn deze muurschilderingen de oudste muurschilderingen van Breda en daardoor uniek te noemen. Het is aangebracht ver voordat muurschilderingen / graffiti populair werden. Thans kent Breda meer dan 100 moderne muurschilderingen, zie Blind Walls.
Omschrijving: 2 muurschilderingen in winkel/woninggalerij Kunstenaar: Jan Strübe – RKD Afm.: ca. 3 x 4 meter Jaar: 1935 Status: Rijksmonumentnummer 519023 Locatie: Passage Zuidpoort
Deze sgraffito is aangebracht in de aula van de KBS Petrus en Paulus school. Een sgraffito is een versieringswijze waarbij in de nog natte klei of cement engobe figuren of patronen worden gekrast, zodat de onderlaag die vaak een andere kleur heeft zichtbaar wordt. Het is een van de oudste technieken voor het versieren van muren. Een sgraffito is ruimtelijk en niet vlak zoals bij een wandschildering. Op de sgraffito zijn diverse kinderspelen afgebeeld zoals touwtjespringen, vliegeren en muziek maken. In de afbeelding zijn wat Bijbelse elementen verwerkt zoals de duiven en vissen. Het is tenslotte een katholieke school. Op verschillende plaatsen in Breda hebben enkele kunstenaars sgraffito’s aangebracht, waarvan er helaas ook weer een aantal verdwenen zijn. Andere overgebleven sgraffito’s zijn er nog in het Electron gebouw en in de kerk van Prinsenbeek.
Omschrijving: sgraffito Kunstenaar: Leo Creton – RKD Afmeting: ca. 3×7 meter Jaar: 1956 Materiaal: ongebakken klei Locatie: KBS Petrus en Paulus, Roland Holststraat 16
Het monumentale religieuze werk achter het altaar bestaat uit afzonderlijke grote delen, zowel twee- als driedimensionaal. Een reusachtige gestileerde duif – symbool voor de vrede en de Heilige Geest – met een opvallend oog is pontificaal op de zichtwand in het priesterkoor geschilderd. In Prinsenbeek wordt het werk ‘De duif met de bril’ genoemd. Hij was grijs, maar is later door de parochie blauwgrijs overgeschilderd.” De schildering is feitelijk een sgraffito. Dit is een versieringswijze waarbij in de nog natte klei of engobe figuren of patronen worden gekrast, zodat de onderlaag die vaak een andere kleur heeft zichtbaar wordt. Links van de duif is een kleurrijk rond mozaïek te zien. Voor het mozaïek is hoogstwaarschijnlijk een aparte gespecialiseerde kunstenaar aangetrokken. Zijn identiteit is echter onbekend. Volgens een parochiegids uit 1970 in het Stadsarchief Breda is dit “een voorstelling van de zon, het licht der wereld: Christus”. Voor de achterwand staan twee vrijstaande ruimtelijke altaarsculpturen. De linker sculptuur omvat als het ware het ronde mozaïek op de wand daar achter. De rechter sculptuur toont een gestileerde boomvorm of druivenrank. Volgens de parochiegids gaat het om “omhoogkringende wierook‐wolken”. Tijdens een inventarisatie van kunst in de gemeente Breda stuitte kunsthistorica Bernadette van Hellenberg Hubar in 2016 al op het werk in Prinsenbeek. Ze is één van de grote specialisten op het gebied van kerkelijke schilderkunst en was verrast over de moderniteit van dit werk. Ze schreef er een artikel over en vroeg via social media om feedback bij collega’s, maar niemand kon het werk thuis brengen. Ze besloot het kunstwerk in januari 2019 jaar op te nemen in de brochure ‘Monumentale kerkelijke schilderkunst tussen 1890 en 1980’, van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed. Veel bijzondere religieuze kunst in Nederland is nog niet goed op waarde geschat of zelfs al verdwenen door de sloop van kerkgebouwen. Meer aandacht daarvoor is dan ook van groot belang. Jelsma -religieus erfgoed specialist uit Hilversum – besloot zich in het raadsel rond de herkomst van het werk vast te bijten en die zomer op zoek te gaan in de oude archieven van de parochie in het bisdom en in het Stadsarchief Breda, maar daarin bleek weinig te vinden over de kunst in Prinsenbeek. Het oude kasboek van de parochie bevatte wel een belangrijke aanwijzing. De vermelding van een betaling van 3500 gulden op 31 januari 1964 een paar maanden na de oplevering van de kerk aan G. de Morée uit Breda. Contact met de kleinzoon van Gerrit de Morée, keramist Patrick Horward uit Breda, bracht uitsluitsel. Hij vond een fotoarchief terug van het werk in Prinsenbeek van zijn grootvader met notities en een ontwerpschets en bouwtekening. Het was een bijzondere ontdekking. Gerrit de Morée was namelijk behalve beeldend kunstenaar van niveau ook een belangrijke man voor de regio. Hij was medeoprichter van de Bredase Kunstkring en van de huidige academie St. Joost, waar hij ook jarenlang doceerde. De academie meldde in 2020 nog dat de wandschildering in het Electron-gebouw het grootste nog bestaande werk van Gerrit de Morée was. Nu blijkt er een nog groter werk van hem te bestaan in Prinsenbeek. Werk dat voor een rooms-katholiek kerkinterieur ook nog eens bijzonder vooruitstrevend is.
Omschrijving: sgraffito, mozaïek en sculpturen Kunstenaar: Gerrit de Morée – RKD Afmeting: ca. 10 x 22 meter
Bij een crowdfundingsactie in 2018 werd geld ingezameld voor de restauratie van de fraaie wandschildering uit 1958 in het Electron gebouw, de voormalige elektra-fabriek. De schildering werd herontdekt nadat deze verstopt bleek te zijn achter maar liefst 14 lagen latex. Een sgraffito is een versieringswijze waarbij in de nog natte klei of cement engobe figuren of patronen worden gekrast, zodat de onderlaag die vaak een andere kleur heeft zichtbaar wordt.
Omschrijving: sgraffito Kunstenaar: Gerrit de Morée – RKD Afmeting: ca. 4×4 meter Jaar: 1958 Materiaal: ongebakken klei Locatie: Electron, Speelhuislaan 171
Een non – figuratief sculptuur, met ronde en driehoekige vorm, gemaakt van grove steen.
Naam: Movimento III Omschrijving: abstract beeld uit steen Kunstenaar: Melanie de Vroom – RKD Afmeting (hxbxd): 70 x 30 x 40 mm Jaar: 1979 Materiaal: natuursteen Techniek: gehouwen Locatie: Willem Merkxtuin
Kunst in Breda 