Kunst in Breda

Het beeld is onopvallend geplaatst boven het poortje naast de SubWay.
Het heeft oorspronkelijk boven de ingang van de sociale dienst gehangen.
Het idee van de betaaltafel kwam oorspronkelijk van de directeur van de kunstacademie St. Joost Breda. Het beeld stelt voor een brenger, een haler met als de tussenpersoon de Sociale Dienst. Wethouder en directeur plus de ambtenaren van de Sociale Dienst werden gezien als de uitdelers.
Vanaf 1963 werd door de doorvoering van de Algemene Bijstandswet het niet meer gezien als een gunst, maar een recht voor iedereen. In de jaren 50 was sociale voorziening nog een woord met een wrange smaak.
Andere bekende beelden van Hein Koreman in Breda zijn Barmhartige Samaritaan, Bloemenmeisje, Bokje, Danseresjes, Emu, Kringloop, Ree, Schrijvertje, De Trek

Naam: Betaaltafel
Omschrijving: gevelbeeld van 3 personen
Kunstenaar: Hein Koreman – RKD
Hoogte: 96 cm
Jaar: 1953
Materiaal: steen
Locatie: Houtmarkt 11 N51 35.174 E4 46.615

Het symbool van de lelie is misschien voor ons minder bekend, maar er zijn tijden en delen van de wereld waar dat heel anders is. De lelie staat letterlijk bol van de symboliek; ze vertegenwoordigt beminnelijkheid, zuiverheid, liefde, vruchtbaarheid, vrouwelijkheid, eenheid en vergankelijkheid, allemaal in één bloem. De lelie is in de leer der emblemata een symbool van de maagd Maria en maagdelijkheid.
De fleur de lis (ook fleur-de-lis, fleur-de-lys of ‘Franse lelie’) wordt gebruikt in de heraldiek, waar ze vooral geassocieerd wordt met Frankrijk. Het Franse wapenschild heeft drie gouden lelies op een blauwe achtergrond. De lelie wordt in tal van familiewapens en wapens van steden, provincies en genootschappen gebruikt. De lelie is het heraldische symbool van Florence. We zien de lelie ook op een aantal Nederlandse familie- en gemeentewapens.
De fleur de lis is ook bekend bij scouting. Ze komt veelal terug op vlaggen van landelijke en regionale scoutingverenigingen.
Reeds in de oudste culturen gold de witte lelie als symbool van licht, alsmede van vrede, opstanding en koninklijke waardigheid. Zij wordt aangeduid als een tedere bloem. In het jodendom werd zij beschouwd als aanduiding van de stam Juda. In het christendom zinnebeeld van onschuld, zuiverheid, maagdelijkheid en de ongehuwde levensstaat.
In de christelijke kunst worden maagden, zowel mannen als vrouwen met de lelie afgebeeld. Als de engel Gabriël aan Maria komt zeggen dat zij een kind zal ontvangen, draagt hij vaak een lelie in de hand.

Naam: Gulden Lelie
Omschrijving: uithangbord van lelie
Kunstenaar: Klaartje Scheer en Eloi Koreman – RKD / RKD
Hoogte:
Materiaal: messing en verzinkt staal voor de steun
Locatie: Haagdijk 239 N51 35.222 E4 45.985 

Tegenover het voormalige politiebureau aan de Vlaanderenstraat staat een vrolijk kunstwerk van twee grazende koeien. Op het eerste gezicht een oer-Hollandse creatie. Maar schijn bedriegt, want de schepper van dit object is de uit Irak afkomstige beeldend kunstenaar Jalal Alwan.
Alwan (46) woont sinds 1994 met zijn gezin in Nederland. Na diverse omzwervingen streek hij neer in de Bredase wijk Wisselaar.
“Het viel me op dat er weinig kunstwerken in Breda-Noord staan”, vertelde hij. “Omdat kunst bijdraagt aan een prettige woonomgeving, heb ik een plan ingediend bij het project Lusten en Lasten. Dat is goedgekeurd. Op 23 november 2008 is door wethouder Snier het werk onthuld.”

Omschrijving: beelden van twee Irakese koeien
Kunstenaar: Jalal Alwan – RKD
Hoogte:
Jaar: 23 november 2008
Materiaal: kunststof
Locatie: t.o. Vlaanderenstraat 1

Prinsenbeek heet met carnaval ‘Boemeldonk’. Dit sculptuur symboliseert het carnaval vierende dorp.
Het sculptuur is vervaardigd uit een gebogen stuk plaatijzer (cortenstaal). Met een snijbrander zijn er figuren uit gesneden. Het sculptuur staat voor het sportgebouw De Drie Linden. Het sportgebouw biedt onderdak aan ca. 20 (sport)verenigingen.
Het is tevens een zitbank. Linksonder is met een snijbrander de tekst “OTTO P2” aangebracht.
Dit kunstwerk is aangebracht bij de afsluiting van het 44e jaar van de BAK (Beekse Algemene Karnavalsstichting)

Naam: de Polonaise
Omschrijving: sculptuur in staal met 9 carnavalvierders
Ontwerp: Jan Tankink – RKD
Realisatie: door Janes Otto en Peter de Graaf
Hoogte: ca. 2,2 meter
Breedte: ca. 3 meter
Inscriptie: “OTTO P2”
Jaar: 21-11-2010
Materiaal: cortenstaal
Locatie: Heisprong 15 Prinsenbeek N51 36.081 E4 42.412

Lodewijk Willem Johan Karel Thompson is geboren in Voorschoten op 11 juni 1869 en overleden in Durrës (Albanië) op 15 juni 1914. Hij wordt beschouwd als de eerste officier op vredesmissie die daar ook gesneuveld is.
Beelden van hem staan ook te Groningen en Den Haag.
Opschrift op sokkel:

Lodewijk W.J.K. Thomson
11-06-1869 15-06-1914
Cadet KMA 1884-1888
Luitenant-kolonel Ridder MWO (Atjeh 1897)
gesneuveld bij de verdediging van de
Albanese onafhankelijkheid
tijdens de eerste Nederlandse vredesmissie
“Zoekt gene splitsing
slechts in eenheid is kracht”.

Omschrijving: borstbeeld van Lodewijk Thomson
Hoogte: ca. 80 cm
Opschrift op sokkel: zie hieronder
Materiaal: brons
Locatie: KMA Kasteel Indiëzaal

Dit beeld staat in het voorterrein van de firma Van Tilburg Bastianen T&TS Breda aan de Heilaar-Noordweg 1. Het is (waarschijnlijk) een beeld van een van de oprichters van het bedrijf. In de sokkel zijn allerlei auto-onderdelen verwerkt zoals: tandwielen en filters.

Omschrijving: beeld van man
Hoogte: 1,85 meter
Materiaal: brons
Locatie: zijde Baanzicht

Na opdracht van het beeld in 1966 duurde het nog tot 1972 voordat het geplaatst kon worden. Beeldhouwer Vincent (Piet voor vrienden) Esser was in alle opzichten een perfectionist. Ondanks de grote aandrang uit Breda nam hij alle tijd voor het realiseren van zijn schepping.
Het in verhouding te lange linkerbeen, naar achteren gestrekt, benadrukt snelheid en beweging van de schaatsenrijder. Symbool voor vaart waarmee de Hoge Vucht tot stand is gekomen. Volgens de plaatsingscommissie levert het beeld een bijdrage aan de verbetering van de leefbaarheid van de wijk. Een eerdere versie uit 1961 van de Schaatsenrijder staat in Utrecht aan het Camminghaplantsoen. De kunstenaar vervaardigde verschillende kleine studiemodellen die deels in particulier bezit zijn. In het Stedelijk Museum in Zutphen staat een van deze studiemodellen.
Dit is het enige beeld in Breda met een verwijzing naar de winter.

Naam: Schaatsenrijder
Omschrijving: beeld van schaatser op sokkel
Kunstenaar: V.P.S. (Piet) Esser – RKD
Kosten: 37.000 gulden
Hoogte: 1,5 meter
Jaar: 1972
Materiaal: brons
Opschrift op tekstplaatje op sokkel: Schaatsenrijder, Vincent Esser, 1972
Sokkel: natuursteen, ca, 1 meter
Locatie: Kruising Nieuwe Kadijk en Doornboslaan

Beeld van de turfschipper Adriaan van Bergen. Door de eeuwen heen heeft zijn naam mythische vorm gekregen. Uiteindelijk was hij niet de bedenker van de list met het Turfschip van Breda waarmee prins Maurits in 1590 de stad kon heroveren op de Spanjaarden. Wel betrof het zijn schip en zijn er voor zijn roemruchte daad standbeelden vervaardigd in Etten-Leur en Breda.
Adriaan van Bergen bracht op 4 maart 1590 met zijn vracht turf voor de Spaanse bezetters ook 72 Staatse soldaten de stad Breda binnen. Zij heroverden de vesting op de Spanjaarden en brachten stad en kasteel weer in handen van prins Maurits.
In 1926 schonk de directie van de Bredase firma Backer en Rueb dit beeldje ter gelegenheid van het in gebruik nemen van de uitbreiding van het stadhuis. De beeldhouwster was de dochter van de directeur. Om deze reden is het beeld juist hier geplaatst en niet aan wat tegenwoordig de Nieuwe Prinsenkade heet, waar de turfschipper feitelijk de stad binnen kwam.
Na een beschadiging in 2004 van het werk is een bronzen afgietsel van het gerepareerde beeld gemaakt en geplaatst waar het origineel heeft gestaan, namelijk het binnenplaatsje achter het (voormalige) stadhuis / VVV-gebouw. Het kopie is zo grondig gemaakt dat zelfs de reparaties te zien zijn. Het kwetsbare origineel is zo goed mogelijk hersteld en bevindt zich thans in het archief van het Stedelijk Museum. Bij de voormalige VVV waren kleinere replica’s te koop van circa 10 cm hoogte.
De Stadserf is te bereiken via een smal steegje naast het stadhuis op de Grote Markt of via een steegje in de Sint Annastraat.

Naam: Turfschipper Adriaan van Bergen
Omschrijving: beeld van Adriaan van Bergen die een turfschip trekt
Kunstenaar: Grada Rueb – RKD
Hoogte: ca. 90 cm
Jaar: 1926 (origineel) / 2004
Materiaal: terracotta (origineel) / brons
Opschrift op bordje: De turfschipper Adriaan van bergen uit Leur die 4 maart 1590 Breda hielp veroveren met zijn turfschip waarin 72 soldaten verborgen waren.
Locatie: Stadserf N51 35.330 E4 46.635

Het kunstwerk was oorspronkelijk geplaatst bij Het Turfschip aan het Chasséveld. Waarschijnlijk is het daar weggehaald omdat het Turfschip gesloopt werd. In 2004 is het werk na restauratie herplaatst bij de Kunstijsbaan Breda aan de Terheijdenseweg. De zuil of kolom was Voltens eerste grote thema in rvs. Het was een van de duurste aankopen van kunst destijds. Hij maakte rond 1970 meerdere varianten. De zuil bestaat uit 7 ongelijke stukken buis die onderling iets zijn verschoven. Hierin zocht Volten naar een bepaalde spanning. Een rechte cilinder betekende voor hem niets. Door het verschuiven van de onderdelen bereikte hij, zoals hij het zelf uitdrukte, het ‘bijna niets’. Kunst moet verwarring scheppen, vond hij. Het is alsof er iets gebeurd is, er een lichte aardbeving heeft plaatsgevonden, waardoor een rechte kolom is ontwricht. Dit is weliswaar nooit een rechte kolom geweest, maar toch wekt het die indruk. Waarschijnlijk komt dat door de menselijke neiging tot ordenen, om stukken netjes op elkaar te stapelen. Op die vastgeroeste eigenschap speelde kunstenaar Volten met dit werk in.
Ook speelde hij met de wetten van de zwaartekracht. Deze kolos is een onwrikbare constructie, maar toch lijkt er een wankel evenwicht te bestaan. Alsof een zuchtje wind of een harde stamp op de grond het gevaarte kan laten instorten. Door het opwekken van deze suggestie, maakte hij zijn ‘gebroken’ zuil tot een symbool van vergankelijkheid.

Naam: De Cilinder
Omschrijving: zuil bestaande uit 7 segmenten
Kunstenaar: André Volten – RKD
Kosten: 75.000 gulden
Hoogte: 13,5 meter
Jaar: 1970
Materiaal: roestvrijstaal
Locatie: Kunstijsbaan Breda, Terheijdenseweg 506

De Wilhelminafontein werd 31 augustus 1898 op de Grote Markt neergezet ter gelegenheid van de troonsbestijging van koningin Wilhelmina op 6 september 1898.
De fontein werd ontworpen door de beeldhouwer Abraham Frans Gips uit Den Haag. De uiteindelijke uitvoering werd gedaan door de firma Vincent & Co (smeedijzeren opbouw) en de firma Petit (hardstenen bassin) uit Breda.
Aanleiding tot het ontwerp van de fontein vormde de aanleg het waterleidingnet in Breda in 1894. Huizen werden aangesloten op het leidingnet en waren niet langer afhankelijk van waterputten.
Men vond uiteindelijk de fontein toch een sta in de weg op de Grote Markt. In 1909 werd de fontein verplaatst naar de Sophiastraat.
Eind 2012 is de fontein weggehaald voor een grondige renovatie en in oktober 2013 is de fontein weer terug geplaatst.
De fontein is bijzonder sierlijk vormgegeven in Art Nouveau stijl. Bovenin zien we de gouden kroon van de koningin. Daaronder 6 gele bloemen met rode slingers. In het midden groene hulsttakken met rode besjes. 3 goud kleurige wapenschilden met het stadswapen van Breda, de leeuw der Nederlanden en een portret van Koningin Wilhelmina. 6 gouden salamanders met waterspuwers. Onderin zien we naast blauw smeedwerk 6 goudkleurige zeepaardjes en 6 groene kikkers met waterspuwers.

Naam: Wilhelmina fontein
Omschrijving: fontein
Kunstenaar: Abraham Frans Gips – RKD
Hoogte: ca. 6 meter
Jaar: 31 augustus 1898
Materiaal: staal
Status: Rijksmonument nr. 519028
Stijl: Art Nouveau
Locatie: kruispunt Sophiastraat en Mauritsstraat  N51 35.512 E4 47.047