Kunst in Breda

In 2013 plaatste Ria Braspenning een oproep voor kunstenaars: ze had uit de nalatenschap van haar overleden partner Peter 2000 kruiken ter beschikking. Er kwamen verschillende reacties maar het idee van kunstenaar Marianne van Heeswijk kreeg de voorkeur. Het voorstel van Marianne was een gedachteniszuil gemaakt van kruiken waar in een gedachte(nis) voor een dierbare overledene achtergelaten kon worden.
De actie ” Adopteer een Kruik ” werd gestart en er werd een locatie gezocht waar het kunstwerk gebouwd mocht/kon worden. De locatie werd begraafplaats Zuylen op een van de strooivelden. Marianne bouwde het kunstwerk samen met Ria, haar zoon Eelco en vele vrijwilligers. In 2014 werd hij met Allerzielen feestelijk geopend.
Deze stenen kruiken vormen een eenheid, waarbij de ronde bodems staan voor oneindigheid, het universele, de kringloop van het leven. De vorm, een bijna gesloten cirkel, kan gezien worde als een omarming waarbij je letterlijk met hemel en aarde verbonden bent. Mensen kunnen in de kruiken een opgerold briefje of foto achterlaten.
Aan de buitenzijde is aan de onderzijde een inscriptie aangebracht met de tekst:
“Liefje laat mijn verdriet altijd groter wezen dan het jouwe zodat het er”
Aan de binnenzijde is aan de onderzijde een inscriptie aangebracht met de tekst:
“eromheen kan liggen als armen. Wees niet droef als ik zal heengaan, dan zal ik altijd aan je denken.”
Het betreft een gedicht van Herman de Coninck uit 1969.

Naam: Gedachteniszuil
Omschrijving: zuil van kruiken
Kunstenaar: Marianne van Heeswijk – RKD
Hoogte: ca. 2,5 meter
Diameter: ca. 2 meter
Jaar: 2014
Materiaal: steen, cement, keramiek
Locatie: strooiveld begraafplaats Zuylen

Het beeld staat voor de aanwezigheid van een gezamenlijke bron, groei, verzelfstandiging en onderlinge verbondenheid. De drie vormen van verschillende grootte liggen besloten binnen de opengewerkte eivorm. Ze lijken zich in visuele zin te verzelfstandigen en gaan tegelijkertijd een relatie met elkaar aan.

Naam: Familie
Omschrijving: figuratief beeld
Kunstenaar: Henk Haest – RKD
Hoogte: ca. 70 cm
Materiaal: brons
Sokkel: steen, hoogte ca. 60 cm
Locatie: strooiveld begraafplaats Zuylen

De kunstenaar is zich bewust van zijn creatieve vermogen en wil dat graag in dienst stellen van de verfraaiing van de leefomgeving van de medemens die dat niet heeft meegekregen. In zijn visie op de creativiteit en het vakmanschap van de kunstenaar gaat de voorkeur uit naar werk dat ook voor de niet-geschoolde bezoeker herkenbaar is. Ook mag hij daarbij een maatschappijkritisch geluid laten horen.
Via de ambachtsschool, de aktes Nh, Nht, Handvaardigheid en Tekenen en MO-handenarbeid werd de kunstenaar achtereenvolgens docent aan de 1e LTS aan de Spoorlaan en de M.D.S. (creatieve afdeling) van de Rooi Pannen in Tilburg. Na 13 jaar overdag werken en daarbij de avondopleidingen, kon hij zich in zijn woonplaats Goirle en omgeving volledig aan de door scholing en ervaring opgedane creatieve ingevingen wijden.
In het heemkundemuseum staan meerdere geëxposeerde objecten die gemaakt zijn in de periode 1970-2019 van resten ijzer, hout, klei en plexiglas. Met zijn expositie in het museum wil hij graag een bijdrage leveren om het culturele leven uit het verleden door te geven aan de komende generaties. Een van zijn bijzondere kunstwerken “Het monster Geldzucht” werd door de kunstenaar aan het museum geschonken en kreeg een mooie plaats in de tuin. Het monster schraapt met zijn voorpoten zoveel mogelijk geld in zijn buik.

Naam: Het Monster Geldzucht
Omschrijving: beeld van stalen monster
Kunstenaar: Harry Seweuster  – RKD
Hoogte: 2 meter
Jaar: 5 mei 2019
Materiaal: resten ijzer en plexiglas
Sokkel: natuursteen
Locatie:  Museum de Rijf, Brielsedreef 39a, Prinsenbeek

In navolging van de ijsheiligen stellen de Glas-in-lood ramen elk een voorstelling van een zwemheilige voor. Ze verbeelden een eigenschap waarover een goed zwemmer moet beschikken. Net als de schutspatronen op kerkramen heeft elke heilige een attribuut bij zich. De kunstenaar koos hiervoor een dier dat over dezelfde eigenschap beschikt als de zwemheilige. Van links naar rechts: Licht houdt een vogel in de hand, Sluw heeft een vosje rond de nek, Koel draagt een kikker, Gezond duwt een bootje met een vis in een kom aan boord en Snel heeft een haas vast.

Naam: Zwemheiligen
Omschrijving: glas-in-lood met figuren
Kunstenaar: Joost Swarte – RKD
Hoogte: 5 meter
Breedte: 5 meter, 1 meter per paneel
Jaar: 2000
Materiaal/techniek: glas-in-lood met gebrandschilderd glas
Locatie: Zwembad de Wisselaar, Terheijdenseweg 494

Het kunstwerk stelt de levensweg voor en gaat van enthousiaste jongeling naar de levensvervulling van arbeid en eindigt met de uitkering van de Sociale verzekeringsbank. Het beeld is in 2000 van de gevel aan de Markendaalseweg verwijderd toen de Sociale verzekeringsbank (de Raad van Arbeid) verhuisde naar de Lunetstraat. Het lag daarna te verpieteren in de verwarmingskelder van het pand dat nadien in gebruik is genomen door de Cingel College.
Aanvankelijk zou het gevelbeeld teruggeplaatst worden aan de gevel van het Cingel College, maar dat ging niet door. Na een restauratie in 2023 kreeg het een nieuwe bestemming aan een gevel van een kantoorpand aan de Hoge Mosten.

Naam: Levensweg
Omschrijving: beeld van 4 mannen en 4 vogels aan gevel
Kunstenaar: Jacques van Poppel – RKD
Hoogte: ca. 10 meter
Jaar:
– 1962 tot 2000 Markendaalseweg 35
– 2024 Hoge Mosten
Materiaal: koper
Locatie: Hoge Mosten

Kunstenaar Bobbi Cleij ontwierp dit beeld naar aanleiding van De Kunstopdracht, een talentontwikkelingstraject van Kunstloc Brabant. Tijdens De Kunstopdracht dompelen beginnende kunstenaars zich onder in kunst in het publieke domein en maken zij kans een praktijkopdracht in de wacht te slepen. Binnen het traject staat de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer centraal. 28 jonge makers meldden zich in het najaar van 2022 aan voor deze editie, die georganiseerd werd door Kunstloc Brabant in samenwerking met KOP en Gemeente Breda. Veertien makers werden geselecteerd en toegelaten. Zij kregen diverse workshops gericht op ondernemerschap, publieksbereik, financiering, projectplan schrijven en beheer&behoud. Vervolgens pitchten zij hun ideeën voor een kunstwerk in het Boeimeerpark aan een kunstcommissie. Naar aanleiding van de workshops maakte Bobbi Cleij het schetsontwerp van haar ‘drijvende figuur in water’. Tijdens het eerste bezoek aan het park hoorde ze dat er kans is dat een deel van het park onder water loopt. Dat sprak haar direct tot de verbeelding. “Ik zie voor me dat mensen vertraagd, in bijna oneindig laagland, samen liggen. Zich omringen door water en weer verwonderen over het alledaagse.” Het schetsontwerp van Bobbi Cleij werd geselecteerd als één van de drie finalisten. Haar vrolijke ‘Dirk Dobber’ werd uitgekozen. Het werd onthuld door wethouder Marieke de Nobel.

Naam: Dirk Dobber
Omschrijving:  drijvend figuur in water
Kunstenaar: Bobbi Cleij – RKD
Afm: ca.  0,8 (h) x 1,5 (b) x 2 (l) m
Jaar: 23-03-2024
Materiaal: keramiek
QR-code: ja, https://www.explorebreda.com/nl/locaties/kunstwerk-dirk-dobber
Locatie: Park aan Boeimeerlaan

Een kapiteel of kopstuk is de bekroning, kopstuk of bovenbeëindiging van een zuil, pijler of pilaster, in de regel om de last of kracht op een smaller draagvlak over te brengen, veelal voorzien van beeldhouwwerk.
In 1952 kreeg de academie voor beeldende kunst St. Joost de beschikking over Huis Ocrum vanwege het opheffen van het RK weeshuis. Het moest ingrijpend verbouwd worden om de school te kunnen huisvesten. Direct naast de toegangspoort werd een aanbouwsel voor het trappenhuis gesloopt en een nieuwe ingang gemaakt. Bestuurslid Steenbergen hakte ter gelegenheid van de afronding van de werkzaamheden het kapiteel. Nadat St. Joost vertrokken was naar de Ypelaar volgde in 1994-1996 een uitgebreide restauratie en herinrichting. De zuil en kapiteel bleven gelukkig behouden.
Deze kapiteel heeft op 4 zijden afbeeldingen van personen en bevindt zich op de binnenplaats van de tegenwoordige muziekschool. Als we kerken buiten beschouwing laten is dit het enige kapiteel in Breda en daardoor uniek. De inscriptie “RENOVATUM” is Latijn en betekent letterlijk “bijgewerkt” of wel renovatie.

Omschrijving: kapiteel met afbeeldingen van personen
Kunstenaar: Niel Steenbergen – RKD
Afmeting: ca. 50×30 cm
Inscriptie: RENOVATUM 1954
Jaar: 1954
Materiaal: steen
Status: rijksmonument 10229
Locatie: Huis Ocrum, Sint Janstraat 18

Eenzaam en op grote hoogte waakt deze arend over de binnenstad. De arend is geplaatst op een schoorsteen gelijkend muurtje van de trapgevel. Voor de poten zien we een afbeelding van het gemeentewapen van Breda.
Op de noordoosthoek van de Havermarkt staat het 16de-eeuwse huis De Arend. Belangrijke huizen op markante plaatsen, zoals op straathoeken, kregen vaak een naam om ze te kunnen onderscheiden. Deze huisnamen waren eenvoudig, ook iemand die niet kon lezen of schrijven moest het symbool kunnen begrijpen.
Breda werd twee keer getroffen door een stadsbrand, in 1490 en in 1534. Hierbij werden grote delen van de uit houten huizen bestaande stad verwoest. Daarom ging men meer en meer huizen van steen bouwen, soms zelfs op bevel van de bestuurders.
Door de eeuwen heen is in veel gevallen de kern van de middeleeuwse huizen blijven staan maar zijn de voorgevels vaak vervangen. De voorgevel was immers het gezicht van het gebouw. De forse trapgevel van De Arend is als oorspronkelijke voorgevel wonderwel gespaard gebleven. In de negentiende eeuw is de gevel ‘gemoderniseerd’ door de plaatsing van een kroonlijst en pleisterwerk.
De karakteristieke trapgevel van De Arend is zelfs vereeuwigd als schaalmodel nummer 77 in de beroemde collectie Delftsblauwe jeneverflesjes van de KLM. De adelaar is bij de restauratie van 1962 op de trapgevel geplaatst.

Omschrijving: beeld van arend met gemeentewapen van Breda
Hoogte: ca. 60 cm
Materiaal: steen
Montage hoogte: ca. 12 meter
Status: Rijksmonument 10293
Locatie: Reigerstraat 32 N51 35.361 E4 46.470

De oorspronkelijke situatie binnen was een vrij raam dus zonder het trappenhuis dat er later is voor gezet. Het raam is gemaakt in een glas-in-lood atelier dat destijds aan de Markendaalseweg stond, maar die kant is helemaal her ingericht. Het is gemaakt voor de Raad van den Arbeid die de eerste de gebruiker van het gebouw was. Nu is Curio, de hotelschool er gehuisvest. Het totale paneel bestaat uit drie maal drie panelen verdeeld over drie verdiepingen. Vooral vanuit binnen is er een mooie lichtinval op het glas.

Omschrijving: panelen van glas
Ontwerp: Mado Schoolmeesters – RKD
Afmeting ca. 3×9 meter
Jaar: 1963
Materiaal/techniek: glas-in-lood met gebrandschilderd glas
Locatie: Curio, Markendaalseweg 35

Hein Koreman maakte het beeld niet als oorlogsmonument, maar exposeerde zijn werk voor de aankoop door Breda op de Keukenhof. Bij die expositie in 1954 was het goed voor de derde prijs.
Dit beeld riep bij velen in Breda herinneringen op aan mei 1940, toen de bevolking op de vlucht sloeg voor de naderende Duitsers. Het beeld werd steeds vaker De Vlucht genoemd en werd daarmee een oorlogsmonument. Het heeft op verschillende plekken gestaan: Parkstraat (1955-1959), Ginnekenstraat (1959-1965), Politiebureau Markendaalseweg (1965-1999), Breda. In de Ginnekenstraat stond het voor de Maria Hemelvaartkerk totdat deze in 1967 werd gesloopt. Op verzoek van het Oranjecomité en het ‘Comité 4/5 mei‘ heeft het beeld in 1999 een prominente rol gekregen bij de dodenherdenking op 4 mei, er worden dan veel bloemen bij het monument gelegd. Het is zorgvuldig gerestaureerd door de zoons van de kunstenaar en in april 1999 herplaatst in het park Valkenberg.
Het beeld is van alle tijden en nog steeds relevant. Het laat de verscheurdheid zien van mensen die het vertrouwde achter zich moeten laten. Naast vele vluchtelingen uit oorlogsgebieden zijn er ook steeds meer mensen die hun thuis moeten verlaten om armoede, politieke reden of voor het veranderende klimaat. Daarmee kan het beeld ook geprojecteerd worden op de hedendaagse vluchtelingenstromen in de wereld.
In juli 2021 heeft Radio 4 met het programma ‘De Ochtend van 4’ een prijs uitgeloofd voor het mooiste buitenkunstwerk in Zuid Nederland. De kunstwerken werden aangedragen door luisteraars zelf en er waren 12 genomineerden. Voor Breda was dat De Vlucht van Hein Koreman. In totaal waren er 40072 stemmen. De Vlucht eindigde verdienstelijk op de tweede plaats met 22% van de stemmen.

Naam: De Vlucht / De Trek
Omschrijving: beeld van een moeder met een ogenschijnlijk onwillig kind
Kunstenaar: Hein Koreman – RKD
Matertiaal: brons
Hoogte: ca. 2,5 meter (incl, sokkel)
Jaar: 1955
Opschrift: MEI 1940 (op de sokkel)
Status: oorlogsmonument Nationaal Comité 4 en 5 mei
Locatie: Valkenberg park N51 35.473 E4 46.763